Αρχική > Αφηρημένη Εργασία, Θεωρία της Αξίας, μαρξισμός > (Ολίγα τινά και προχειρογραμμένα) για το Εμπόρευμα, το Κεφάλαιο, και την Αξία

(Ολίγα τινά και προχειρογραμμένα) για το Εμπόρευμα, το Κεφάλαιο, και την Αξία

Charlie Chaplin, "Modern Times"

Τα όσα ακολουθούν δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση οποιουδήποτε είδους «ανάλυση». Πρόκειται για ένα προχειρογράφημα, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου έγραψα ένα βράδυ πριν από 2-3 εβδομάδες και -λόγω έλλειψης χρόνου προς το παρόν- το «έκλεισα» άρον άρον απόψε. Προχειρογράφημα, ε; Ελπίζω μόνον τα λάθη να είναι λιγότερα από τα σωστά. Οι παρατηρήσεις σας καλόδεχτες. Αν μάθουμε κάτι όλοι μαζί θα ‘ναι ακόμα καλύτερα 😉

* * * * *

Η πρώτη παράγραφος του πρώτου κεφαλαίου, του πρώτου μέρους, του πρώτου τόμου (ουφ!) του Κεφαλαίου του Καρλ Μαρξ έχει ως εξής:

Ο πλούτος των κοινωνιών όπου κυριαρχεί ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής εμφανίζεται σαν ένας «τεράστιος σωρός από εμπορεύματα»…

εκδ. Σύγχρονης Εποχής, σελ. 49

Οι λόγοι για τους οποίους ο Μαρξ ξεκινά την έρευνά του με την ανάλυση του εμπορεύματος, δεν θα μας απασχολήσουν εδώ [ούτως ή άλλως έχουν απασχολήσει ήδη τόσο πολλούς και για τόσο πολύ…]

Ας ξεκινήσουμε με έναν ορισμό του εμπορεύματος.

Εμπόρευμα είναι οποιοδήποτε προϊόν/αγαθό παράγεται στον καπιταλισμό με αποκλειστικό σκοπό την πώλησή του.

Εν ολίγοις, σχεδόν όλα -αν όχι όλα-  όσα παράγονται στον καπιταλισμό [προϊόντα/υπηρεσίες] είναι εμπορεύματα.

Το εμπόρευμα αποτελεί μια ενότητα

  1. της αξίας χρήσης και
  2. της ανταλλακτικής αξίας (ή απλώς αξίας)

Η αξία χρήσης ενός εμπορεύματος είναι, πιστεύω, εύκολα κατανοητή. Το τραπέζι έχει μία αξία χρήσης, το αυτοκίνητο μια άλλη, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής μια τρίτη. Κάθε εμπόρευμα ικανοποιεί μια ανάγκη ή μια επιθυμία ή ένα βίτσιο, αν προτιμάτε.

Η ανταλλακτική αξία (αξία) είναι κι αυτή μια έννοια εύκολα κατανοητή (μετά αρχίζει το μπέρδεμα). Μπορούμε, φερ’ ειπείν, να ανταλλάξουμε ένα αυτοκίνητο με χίλια τραπέζια ή με πεντακόσιους υπολογιστές. Θα μου πείτε, «και ποιος κάθεται να φορτώνει μια νταλίκα τραπέζια;» Σωστό το ερώτημα, το οποίο έχει ήδη απαντηθεί. Γι’ αυτό και στον καπιταλισμό όλες αυτές οι ανταλλαγές γίνονται μέσω του χρήματος. Πουλάει κάποιος χίλια τραπέζια, τσεπώνει το παραδάκι και κατόπιν αγοράζει το αυτοκίνητο των ονείρων του.

Απλή, απλούστατη διαδικασία, την… απολαμβάνουμε όλοι καθημερινά δεκάδες φορές.

Το ερώτημα (και ζόρικο ερώτημα) είναι: πώς καθορίζεται η αξία ενός εμπορεύματος; Γιατί δηλαδή θα πρέπει να πουλήσω 500 τραπέζια για ν’ αγοράσω ένα αυτοκίνητο; Με 200 δεν γίνεται;

Οι εκπρόσωποι της Κλασικής Πολιτικής Οικονομίας προσπάθησαν να λύσουν το πρόβλημα εξετάζοντας το χρόνο εργασίας. Αν κάποιος μάστορας κατασκεύαζε ένα τραπέζι σε οχτώ ώρες και ένας ψαράς ψάρευε 10 κιλά ψάρια σε οχτώ ώρες τότε το τραπέζι και τα ψάρια ήταν ίσης αξίας.

Χμμ! Κι αν ο ψαράς χρησιμοποιούσε δυναμίτη κι έβγαζε μέσα σε δυο ώρες 100 κιλά ψάρια, πόσα τραπέζια θα μπορούσε να αποκτήσει ανταλλάσσοντας τα ψάρια του; Ή αν ο μάστορας εφευρίσκοντας τα κατάλληλα μηχανήματα σε οχτώ ώρες κατασκεύαζε 2ο τραπέζια πόσα ψάρια (απλά ή… δυναμιτισμένα) αντιστοιχούσαν στην παραγωγή του;

Μπέρδεμα, ε; Κι αν κάποιος νομίσει ότι το πρόβλημα θα λυνόταν με μερικές απλές μεθόδους των τριών, ας το κάνουμε λίγο… ελκυστικότερο. Ο μάστορας αγοράζει περισσότερα μηχανήματα και προσλαμβάνει και μερικούς εργάτες (από εκείνους που έχουν να πουλήσουν μόνον την εργασιακή τους δύναμη). Κι ο ψαράς αγοράζει και δεύτερη βάρκα προσλαμβάνοντας κι αυτός εκείνους που… Κι ο ένας κατασκευάζει πολύ περισσότερα τραπέζια, κι ο άλλος αλιεύει πολύ περισσότερα ψάρια.

Η απάντηση σ’ όλο αυτό το μπέρδεμα είναι προφανής. Προφανέστατη.

Οι δυο καλοί μας παραγωγοί μετά τον κάματο της ημέρας θα βγουν στην αγορά και θα παζαρέψουν την αξία των εμπορευμάτων τους.

«Κάτσε, να σε κεράσω μια ρακή, να το συζητήσουμε!»

«Σε παρακαλώ! Εσύ κέρασες χτες! Σήμερα κερνάω εγώ!»

* * * * *

Ουπς! Εδώ -αίφνης!- έχουμε μια κοινωνική σχέση. Ο ένας μυρίζει -για τον άλλο- πριονιδίλα, και ο πρώτος μυρίζει -για τον δεύτερο- ψαρίλα, πλην όμως κάθονται κι οι δυο στον καφενέ [=αγορά], τα πίνουν, και παζαρεύουν την τιμή των εμπορευμάτων τους!

Τι ακριβώς έγινε;

Πώς συνέβη και δυο άνθρωποι, παραγωγοί εμπορευμάτων, που, εξαιτίας της μπόχας του καθενός, θα άλλαζαν πεζοδρόμιο αν ο ένας έβλεπε τον άλλο, τώρα κάθονται και τα λένε;

Ε, αυτή η –(δια)μεσολαβημένη από τα εμπορεύματα- κοινωνική σχέση ονομάζεται Κεφάλαιο.

Πολύ θαυματουργό πράγμα αυτά τα… εμπορεύματα…

Κι έχει και συνέχεια.

* * * * *

Οι καλοί μας οι παραγωγοί κλείνουν τη συμφωνία, την σφραγίζουν με μια χειραψία, καληνυχτίζονται. Ο ένας αποχωρεί, ο άλλος καθυστερεί λίγο για να πληρώσει τις ρακές.

Ο πρώτος μας παραγωγός βγαίνει στο δρόμο και κατευθύνεται με γοργά βήματα προς τη θαλπωρή της οικογενειακής εστίας – αυτό το απάγκειο «λιμάνι τούτου του άκαρδου κόσμου» (Lasch).

Μέσα στο μισοσκόταδο τον πλησιάζει δειλά ένας φτωχικά ντυμένος άντρας. Βγάζει την τραγιάσκα του, στέκεται, και κοιτώντας τα τρύπια παπούτσια του, λέει τραυλίζοντας από αμηχανία:

«Κ… κ…καλησπέρα αφεντικό. Κ… κ… κάνα μ… μ… μεροκάματο υπάρχει;»

«Από Δευτέρα! Από Δευτέρα!», λέει το αφεντικό και χάνεται στο σκοτάδι της νύχτας.

Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται και με το δεύτερο αφεντικό/παραγωγό, μόνον που η απάντησή του είναι διαφορετική:

«Καλά! Καλά! Έλα αύριο το πρωί. Κάτι υπάρχει…»

Ο φτωχικά ντυμένος άντρας μας δεν είναι παραγωγός. Δεν έχει να πουλήσει εμπορεύματα. Το μόνο που έχει να πουλήσει είναι η εργασιακή του δύναμη.

Και για να καταφέρει να πουλήσει το μοναδικό εμπόρευμα που διαθέτει –την εργασιακή του δύναμη– αναγκάζεται να συνάψει κοινωνικές σχέσεις με διάφορα αφεντικά/παραγωγούς. Πουλάει την εργασιακή του δύναμη (το «εμπόρευμά» του) ώστε να εισπράξει ένα μεροκάματο και να καταφέρει να αγοράσει τα εμπορεύματα που του είναι απαραίτητα για να ζήσει ο ίδιος και η οικογένειά του.

Φυσικά, και αυτή η –(δια)μεσολαβημένη από τα εμπορεύματα- κοινωνική σχέση ονομάζεται Κεφάλαιο.

* * * * *

Κι ο καλός μας ο προλετάριος δουλεύει τις τρεις επόμενες ημέρες (Πέμπτη – Παρασκευή και Σάββατο, ξέχασα να αναφέρω ότι οι καλοί μας παραγωγοί συναντήθηκαν ένα βράδυ Τετάρτης, ένα βράδυ Champions League! [Και τι αξίζουν οι βραδυές Champions League δίχως τον Ολυμπιακό;]) στο εργαστήριο του καλού μας μαραγκού, μεταφέροντας ίσως μαδέρια από την αποθήκη στη μανιφακτούρα, ή απομακρύνοντας τα πριονίδια, ή δουλεύοντας την κορδέλα.

Και ολόκληρη την επόμενη εβδομάδα (εβδομάδα χωρίς αγώνες Champions League) ο καλός μας προλετάριος δουλεύει στα ψαράδικα του Αλιέως…

Και πού ακριβώς… επενδύει τα μεροκάματά του ο καλός μας κουρελάριος προλετάριος; Στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, σε εκείνο της Wall Street ή στο χρηματιστήριο της Φρανκφούρτης;

Όχι! Όχι! Και πάλι όχι!

Ο καλός μας προλετάριος χρησιμοποιεί τα χρήματα που κέρδισε για να αγοράσει εμπορεύματα που του είναι απαραίτητα για να επιζήσει αυτός και τα μέλη της οικογένειάς του (αναπαραγωγή του ανθρώπινου κεφαλαίου). Πληρώνει το νοίκι, αγοράζει ψωμί, γάλα, φάβα, πετρέλαιο, πληρώνει τους γιατρούς [ο μικρότερος γιος του είχε μαγουλάδες] κ.ο.κ.

Ο καλός μας προλετάριος εργάζεται όπου να ‘ναι (μεροκάματο να ‘ναι, καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή) μόνον και μόνον για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για την επιβίωση εμπορεύματα – που κάποιοι άλλοι παράγουν μόνον και μόνον για να εξασφαλίσουν κι αυτοί τα απαραίτητα για την επιβίωση.

Ε, λοιπόν, αυτή η όποια να ‘ναι δουλειά παραγωγής εμπορευμάτων ονομάζεται «αφηρημένη εργασία«.

Φυσικά, ο εργαζόμενος καλός μας προλετάριος (ο καθένας μας δηλαδή) παράγει συγκεκριμένα εμπορεύματα (αξίες χρήσης) μέσω της συγκεκριμένης εργασίας του, όμως ταυτόχρονα παράγει και «ό,τι είδους εμπορεύματα» (αξίες ανταλλαγής) [ό,τι είδους με την έννοια ότι δεν έχει κανέναν λόγο για το αν είναι χρήσιμα / άχρηστα / περιττά κ.ο.κ., γιατί δεν του «πέφτει» κανένας λόγος] μέσω της αφηρημένης εργασίας του.

Και το επόμενο [ζόρικο] ερώτημα είναι:

Πόση αξία παράγει ένας εργαζόμενος στην παραγωγή chips της Intel [τυχαίο, δεν κάνουμε γκρίζα διαφήμιση 😉 ] και πόση ένας βιετναμέζος εργάτης γης που δουλεύει σε έναν ορυζώνα της χώρας του;

Την ίδια;;;

Καλά, κι αυτή είναι απάντηση;;;

To be continued… [αν και όταν και όποτε]

 

 

Advertisements
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s