Αρχική > Βιβλία, Πρωταρχική Συσσώρευση, μαρξισμός > Χαμένοι στην… πρωταρχική συσσώρευση

Χαμένοι στην… πρωταρχική συσσώρευση

21 Ιανουαρίου 2011

Είναι αλήθεια πως «χάθηκα» το τελευταίο διάστημα.

Κάτι οι γιορτές, κάτι οι «περίεργες» τελευταίες εβδομάδες του παλιού χρόνου και οι πρώτες του νέου έτους, κάτι η ενασχόλησή μου με την επιμέλεια του τεράστιου κειμένου ενός φίλου, και ιδού τα αποτελέσματα…

Α! Και η «νεκρή», για καναδυό μέρες, τηλεφωνική γραμμή, η οποία «έφτιαξε μόνη της», όπως επιβεβαίωσε το κέντρο βλαβών της τηλεφωνικής εταιρείας, όταν τηλεφώνησαν τρεις μέρες μετά για να ρωτήσουν τι ακριβώς συμβαίνει…

Η «βλάβη»,  ευτυχώς, μου έδωσε τη δυνατότητα να κάτσω να διαβάσω… οθονικώς [συνήθως τα τυπώνω] τα τέσσερα πρώτα κεφάλαια από το βιβλίο του Michael Perelman, The Invention of Capitalism (2000), που έχει ακόμα πιο ενδιαφέροντα υπότιτλο από τον τίτλο του:  Classical Political Economy and the Secret History of Primitive Accumulation. Η Επινόηση του Καπιταλισμού – Η Κλασσική Πολιτική Οικονομία και η Συγκαλυμμένη Ιστορία της Πρωταρχικής Συσσώρευσης.

Ενδιαφέρον βιβλίο, τίποτα το συγκλονιστικό (αν έχεις διαβάσει κάποια βασικά για την «λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση» [που έλεγε κι ο Κάρολος στο 24ο Κεφάλαιο του Πρώτου Τόμου]), καλογραμμένο και απλό. Απλό με τον τρόπο που ξέρουν να γράφουν οι μαρξιστές [ή, εν γένει, οι «καθηγητάδες»] στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ο Πέρλμαν έχει την άποψη πως η «λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση», μόνον πρωταρχική δεν ήταν, και πως συνεχίζεται σε όλες τις -καπιταλιστικές- εποχές, ακόμη και σήμερα. [Εξάλλου τι το διαφορετικό επιβάλλει το Μνημόνιο στην Ελλάδα σήμερα;]

Συμφωνώ μαζί του. Πως, δηλαδή, το «πρωταρχικό» πλιάτσικο δεν σταμάτησε ποτέ στον πλανήτη.

Παρεμπιπτόντως, την ίδια άποψη είχε και η Ρόζα Λούξεμπουργκ στο έργο της Συσσώρευση του Κεφαλαίου, που γράφτηκε και εκδόθηκε πριν από περίπου εκατό χρόνια, κάτι που επισημαίνει και ο Πέρλμαν (σελ. 352) – αν και όχι τόσο εμφατικά θα έπρεπε. [Κατά τη γνώμη μου πάντα.]

Τη θέση της Ρ. Λ., ωστόσο, την προσπερνούν βιαστικά έκτοτε οι περισσότεροι μαρξιστές θεωρητικοί, ακόμα και σήμερα, οι οποίοι θεωρούν πως ο Ν. Μπουχάριν (ο θεωρητικός των μπολσεβίκων) απάντησε μια καλή στις εσφαλμένες θέσεις της Λούξεμπουργκ. Οφείλω να ομολογήσω, επειδή το έχω ψάξει κάμποσο το θέμα, ότι από όλους τους μεταγενέστερους θεωρητικούς που ασχολήθηκαν με το θέμα κανένας δεν με έπεισε για τα «δίκια» του Μπουχάριν. Και οφείλω να ομολογήσω ότι όλους όσους έχω διαβάσει προσπερνούν το θέμα βιαστικά και/ή αμήχανα. Μπορεί να κάνω και λάθος… Ας είναι…

«Τίποτα το συγκλονιστικό έγραφα», αναφερόμενος παραπάνω στο βιβλίο του Πέρλμαν. Όχι ακριβώς. Στο τέταρτο (από τα δεκατέσσερα συνολικά) κεφάλαιο του βιβλίου του, «Ο Κοινωνικός Καταμερισμός της Εργασίας και η Οικιακή Παραγωγή«, ο συγγραφέας μας αναπτύσσει σε βάθος την -όχι και τόσο γνωστή, αλλά ούτε και άγνωστη- ιδέα πως, από ένα σημείο και μετά, ο καπιταλισμός επιδίωξε, και τα κατάφερε, να μετατρέψει τα νοικοκυριά σε μικρά αντίγραφα του εργοστασίου.

Και όπως στο εργοστάσιο ο συνδυασμός σταθερού και μεταβλητού κεφαλαίου παράγει εμπορεύματα, κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και η «οικιακή φάμπρικα» παράγει το εμπόρευμα εργασιακή δύναμη, ανατρέφοντας «μικρά ανθρώπου«, που έλεγε κι εκείνος ο Βαρκελωνέζος συγγραφέας, του οποίου το όνομα μού διαφεύγει, αλλά ο τίτλος του εξαιρετικού μυθιστορήματός του ανέφερε και τη λέξη «κρουασάν».

Ενδιαφέρουσα ιδέα, προς διερεύνηση, αλλά επείγουν άλλα.

O όρος «πρωταρχική συσσώρευση» είναι του Άνταμ Σμιθ, που έγραφε «previous», ο Μαρξ τον μετέφρασε στα γερμανικά, και τελικά οι μεταφραστές του Μαρξ στα αγγλικά τον ξαναμετέφρασαν ως «primitive». Καλούτσικη η απόδοση «πρωταρχική» στα ελληνικά, αλλά μάλλον θέλει επανεξέταση ο όρος, για κάτι που συνεχίζεται για αιώνες μετά την «previous» / «primitive» / «πρωταρχική» συσσώρευση.

Ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ προτείνει τον περιεκτικό όρο «συσσώρευση μέσω της αφαίρεσης πόρων από άλλους» [βλ., για παράδειγμα, το ομότιτλο υποκεφάλαιο του βιβλίου του, Ο Νέος Ιμπεριαλισμός, σελ. 150, εκδ. Καστανιώτη]. Μακρυνάρι μεν, περιεκτικό δε. Παρεμπιπτόντως, και ο Χάρβεϋ (γιατί άραγε Χάρβεϊ;) συμφωνεί με τη θέση της Λούξεμπουργκ.

Επανερχόμενος στο βιβλίο του Πέρλμαν, να πω πως ο συγγραφέας «ξαναδιαβάζει» τους κλασσικούς της πολιτικής οικονομίας, προσπαθώντας να ερμηνεύσει τις απόψεις τους, τις -έντεχνες- αποσιωπήσεις τους, τις ηθελημένες παραλείψεις τους  κ.ο.κ. Και, φυσικά, επιχειρεί και μια διαλεύκανση κάποιων σημείων της μαρξικής θεωρίας, όπως, για παράδειγμα, τον λόγο για τον οποίο ο Μαρξ χαρακτήρισε «λεγόμενη» την πρωταρχική συσσώρευση.

Τέλος πάντων, όταν τελειώσω την ανάγνωση του βιβλίου, θα επανέλθω [εύχομαι και ελπίζω…]

Ιδού, τέλος, πώς περιγράφει ο Πέρλμαν, στην εισαγωγή, το 14ο κεφάλαιο [«Notes on Development»] του βιβλίου του:

Χάι χο!

Advertisements
  1. 21 Ιανουαρίου 2011 στο 12:29 μμ

    Και, φυσικά [φυσικότατα!] ο Πέρλμαν ασχολείται και με το «ακανθώδες» ζήτημα της αντίστασης στην εγκαθίδρυση της μισθωτής εργασίας. Κάτι που βέβαια οι ρεμπεσκέδες απολογητές του καπιταλισμού προσποιούνται ότι το αγνοούν – όταν, πράγματι, δεν το αγνοούν – και παριστάνουν πως ο πλανήτης… οικειοθελώς και ενθουσιωδώς και αυταπαρνούμενος προσήλθε στις φάμπρικες για να… αναπτύξει [πάντα… προοδευτικά] τον πλανήτη που κατέχουν οι αλλοινοί…

    Κάτω η αφηρημένη εργασία!

  2. αν
    21 Ιανουαρίου 2011 στο 7:51 μμ

    τσέκαρε κι αυτό αν θέλεις:
    http://www.rebelnet.gr/articles/view/The-Permanence-of-Primitive-Accumulation–Commodit

    αυτόν τον Πέρλμαν θα τον έλεγες δηλαδή αυτόνομο (μαρξιστή) ή μπα;

  3. 22 Ιανουαρίου 2011 στο 2:04 μμ

    Εξαιρετικόν! Ευχαριστώ πολύ. Και πολύ ενδιαφέρον σάιτ. Κι έχω κατεβασμένα και κάποια βιβλία του Bonefeld… αλλά τι να πρωτοπρολάβεις. Μας έχουν ζαλίσει τα «παράσιτα» της νεοελληνικής μαγκίτσας. Ευχαριστώ!

    Για τον Πέρλμαν δεν το ‘χω ψάξει και τόσο πολύ. Πιστεύω πως είναι όπως όλοι οι αμερικάνοι μαρξιστές: χαλαρός, ήρεμος και απλός. Δίχως φρου-φρου κι αρώματα.

  4. αν
    23 Ιανουαρίου 2011 στο 5:37 μμ

    Ναι, είναι πολύ καλός ο Bonefeld. Άμα περιμένεις να διαβάσεις κάτι σοβαρό από τη «ντόπια διανόηση» κάηκες.
    Θα τον τσεκάρω κι εγώ λοιπόν αυτόν τον Πέρλμαν.
    δε χανόμαστε

  5. 24 Ιανουαρίου 2011 στο 10:21 πμ

    Να ένα καλό -και πρόσφατο- δείγμα της «ντόπιας διανόησης» [που ωστόσο ζει και διδάσκει εις Παρισίους]:

    Ο καπιταλισμός δεν διστάζει, βρίσκεται σε ένα ιστορικό σημείο και προωθεί τη λύση της αύξησης των κοινωνικών αποκλεισμών, ξεπερνώντας και αυτή την ίδια την εκμετάλλευση, περνώντας στην αρπαγή.

    Τσ! Τσ! Τσ! Φαντάσου ότι είναι και μαρξιστής. Προφανώς τα περί «πρωταρχικής συσσώρευσης» τα λησμόνησε, διασκεδάζοντας στο γαμήλιο πάρτι του Άκη στο Four Seasons. Λέει κι άλλα ενδιαφέροντα…

    Για τον Πέρλμαν όπως έρθει. Δεν χάθηκε κι ο κόσμος. Κι είναι τόσο πολλά τα ενδιαφέροντα σε δαύτον.

    Και γιατί να χαθούμε; 😉

  1. 21 Ιανουαρίου 2011 στο 10:38 πμ
Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.