Αρχική > Θεωρία της Αξίας, μαρξισμός > Ο φετιχισμός του εμπορεύματος

Ο φετιχισμός του εμπορεύματος

Στο χθεσινό ποστ [Anselm Jappe: “Για όλα φταίει η χρηματοπιστωτική αγορά;”], ο Ανσέλμος κατάφερε και «έχωσε» στο κείμενό του τη φράση «φετιχισμός του εμπορεύματος«, που μπορεί να προβλημάτισε κάποιους, ενώ κάποιοι άλλοι μπορεί να μην την ήξεραν καν.

Επειδή από μικρός είχα μια τάση να τα ισοπεδώνω όλα, ιδού με δυο λόγια τι είναι ο φετιχισμός του εμπορεύματος, όπως, φυσικά, τον κατανοώ εγώ:

Ο φετιχισμός του εμπορεύματος είναι εκείνη η «πάθηση» που σε κάνει να πιστεύεις πως ένα εμπόρευμα είναι απλώς και μόνον ένα αντικείμενο.

Εξηγούμαι: η σούπερ-ντούπερ-ουάου-ντο-γαμάου 47άρα επίπεδη τηλεόραση δεν είναι ένα απλό αντικείμενο. Είναι εμπόρευμα. Όπερ εστί μεθερμηνευόμενον, είναι ένα προϊόν που έχει κατασκευαστεί μόνον και μόνον για να πουληθεί [=ο ορισμός του εμπορεύματος].

Το ότι είναι εμπόρευμα σημαίνει ότι έχει μια [ανταλλακτική] αξία, άρα κάποιος θα πρέπει να το αγοράσει για να το αποκτήσει, άρα κάποιος θα πρέπει να έχει χρήματα για να το αγοράσει, άρα κάποιος θα πρέπει να εργάζεται για να έχει χρήματα.

Νομίζω ότι είναι πλέον σαφές το γιατί ο Anselm Jappe αναφέρει δυο-τρεις φορές στο άρθρο του το τετράπτυχο: εμπόρευμα και χρήμα, αξία και εργασία.

Γιατί έθεσα την «πάθηση» εντός εισαγωγικών: για τον πολύ απλό λόγο ότι αυτός ο φετιχισμός δεν αποτελεί κανενός τύπου προσωπικό βίτσιο. Είναι κάτι από το οποίο πάσχουμε όλοι όσοι ζούμε στις καπιταλιστικές κοινωνίες [οπουδήποτε δηλαδή σ’ αυτόν τον πλανήτη]. Αποτελεί εν ολίγοις μια ημι-αντικειμενική «πάθηση» που πλήττει τους πάντες και δεν υπάρχουν ατομικοί τρόποι θεραπείας της. [«Ημι-αντικειμενική» γιατί, όπως και ο καπιταλισμός και το… τετράπτυχό του, αποτελεί ανθρώπινο κατασκεύασμα, που εμφανίζεται ως «νόμος της φύσης».]

Αυτό που αναζητείται είναι ο τρόπος με τον οποίο θα «θεραπευτούμε» συλλογικά…

Advertisements
  1. Χρηστος Κ.
    15 Απριλίου 2011 στο 10:23 πμ

    Να παιρναμε προτζεκτορα ισως αντι για τηλεοραση? 😛

  2. 15 Απριλίου 2011 στο 10:46 πμ

    Είπαμε να ‘μαστε φετιχιστές, αλλά όχι κι έτσι. Ό,τι εμπόρευμα βρεθεί μπροστά μας… [Αν είναι high definition ready κι έχει και θύρα usb για να μην «καίμε» τις ταινίες σε δισκάκι, μέσα είσαι].

  3. Χρηστος Κ.
    15 Απριλίου 2011 στο 11:07 πμ

    Εισοδος USB και λαμπα μεγατονων. Πανι ρυθμιζομενο και ηχεια 5.1

  4. 15 Απριλίου 2011 στο 11:41 πμ

    Θα προσέγγιζα μάλον λίγο διαφορετικά την έννοια «φετιχισμός του εμπορεύματος»: Είναι η διαστροφή που σε κάνει να θεωρείς ότι η σούπερ-ντούπερ-ουάου-ντο-γαμάου 47άρα high definition ready και με θύρα usb επίπεδη τηλεόραση είναι απλώς ένα εμπόρευμα όπως όλα τ’ άλλα!

    Αστειεύομαι. Βεβαίως ο φετιχισμός του εμπορεύματος δεν είναι παρά η διαμεσολάβηση ή μάλλον η επικυριαρχία του εμπορεύματος (είτε υλικού, είτε άυλου) επί των κοινωνικών σχέσεων. Αυτό βεβαίωςσημαίνει και την «υποταγή» (ας το πούμε έτσι) της αξίας χρήσης στην ανταλλακτική αξία – όπερ σημαίνει ότι, σε τελευταία ανάλυση, η αξία χρήσης μιας τσάντας Louis Vuitton δεν έχει απολύτως καμμία σημασία!

  5. 15 Απριλίου 2011 στο 1:44 μμ

    @ Vrennus

    Δεν μπορεί να υπάρξει διαχωρισμός μεταξύ «αξίας χρήσης» και «αξίας» σε ένα εμπόρευμα, ούτε το ένα υπερτερεί του άλλου. Πάνε «πακέτο» σε όλα τα εμπορεύματα. Η αξία χρήσης μιας τσάντας Βουιττόν είναι ίδια με την αξία χρήσης που είχε κι ένα ταγάρι παλιά. Μόνον που παλιά [προ καπιταλισμού] ήσαντε [νάις!] διαφορετικές οι κοινωνικές σχέσεις. Τώρα ισχύει το «ό,τι πληρώσεις παίρνεις». Ουσιαστικά σκουπίδια, δηλαδή. Αλλά αυτό το γνωρίζει ήδη ο «πάσα εις».

  6. 15 Απριλίου 2011 στο 1:54 μμ

    πριν πολλά χρόνια άκουσα την ιστορία ενός «λαϊκού» νεαρού που προτίμησε να πουλήσει το πατρικό του στο Περιστέρι για να αγοράσει μια μερσεντές (και να μείνει στον άσσο).περηφανευόμενος είπε: «πριν, δεν με ήξερε κανείς στην γειτονιά.τώρα με ξέρουν όλοι».
    στην άλλη άκρη του φάσματος, σκέφτομαι οτι παλιά, ο πλούσιος, επέστρεφε ένα μεγάλο μέρος ή και όλη την περιουσία του για κοινωφελή έργα, για την προώθηση της γνώσης, της τέχνης, για την κοινωνική του καταξίωση.ενώ σήμερα ο μαφιοζοπλούσιος στόχο του έχει μόνο την υπερσυσσώρευση ιδιωτικής αγαθών.
    θεωρώ δλδ, οτι το πρόβλημα είναι κατά πολύ υπαρξιακό.η φετιχοποίηση του χρήματος, αντικατέστησε κάθε άλλη αξία, η ακραία ιδιώτευση κατέλυσε τη δημόσια σφαίρα, και μαζί το πεδίο καταξίωσης και αλληλοαναγνώρισης των ατόμων.
    όπως διάβασα και σ’ένα γκραφίτι, ο χρόνος δεν είναι χρήμα

  7. 15 Απριλίου 2011 στο 2:16 μμ

    @ χ.κ.

    Θα ξεκινήσω απ’ το τελευταίο: ο χρόνος [στον καπιταλισμό] είναι χρήμα. Αρμοδιότερος να μας διαφωτίσει είναι ο Αρνητικός που έχει μελετήσει το θέμα κι έχει μεταφράσει και κάτι σχετικό: ΑΦΗΡΗΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ* (ΑΠΟ TO "TIME, LABOR AND SOCIAL DOMINATION: A REINTERPRETATION OF MARX CRITICAL THEORY", ΕΚΔ. C.U.P, ΤΟΥ MOISHE POSTONE) [εγώ δεν έχω προκάμει ακόμα να φτάσω σ’ αυτό το κεφάλαιο]. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο Ποστόουν μιλάει και για «αφηρημένο» και «συγκεκριμένο» χρόνο, που έχουν άμεση σχέση με την «αφηρημένη» και «συγκεκριμένη» εργασία.

    Ηθικό δίδαγμα: καλό το γκράφιτι, αλλά νοσταλγικό. Αναφέρεται σε άλλες, περασμένες, εποχές.

    Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι παλιά οι πλούσιοι επέστρεφαν το κατιτίς τους στην κοινωνία. Αυτό που [νομίζω ότι] ξέρω είναι πως στην αρχαία Αθήνα οι πλούσιοι πολίτες υποχρεώνονταν [το τονίζω] να χρηματοδοτήσουν μια θεατρική παράσταση ή να εξοπλίσουν μια τριήρη. Δεν διαφωνώ ότι πάντα υπήρχαν κάποιοι πλούσιοι που το έκαναν, αλλά αποτελούσαν την εξαίρεση στον κανόνα.

    Και σήμερα πολύ φοβάμαι ότι η φετιχοποίηση του χρήματος δεν έχει πλήξει μόνον τους πλούσιους, αλλά και τους φτωχούς. Όλοι σ’ αυτόν τον κόσμο ζούμε. Και αν είναι να απαλλαγούμε από τους φετιχισμούς μας, θα το κάνουμε [καταπώς υποψιάζομαι] ή όλοι μαζί ή κανένας.

    [και @ όλους] Ένα ενδιαφέρον πειραματάκι είναι και το εξής: παρακολουθήστε το τι ακριβώς συζητάει μια παρέα στην οποία έτυχε να βρεθείτε [δεν αναφέρομαι στο τι συζητάτε με τους κολλητούς σας, αλλά στο τι συζητιέται όταν βρεθούν μαζί «τυχαία» κάποια άτομα]. Έχει πολύ ενδιαφέρον στο ποια θέματα επικεντρώνονται πλέον τα θέματα συζήτησης. Θα διαπιστώσετε ότι το τετράπτυχο που αναφέρει ο Γιάππε κυριαρχεί…

  8. 15 Απριλίου 2011 στο 2:22 μμ

    @ P.K.
    Σωστά! Το εμπόρευμα δεν έχει «αξία χρήσης», έχει «αυτονομηθεί» από το αντικείμενο – φορέα του (αντικείμενο που μπορεί να έχει κάποια αξία χρήσης ακόμη και όταν παύει να είναι εμπόρευμα – ή μάλλον τότε ακριβώς την έχει!) και γι’ αυτό ακριβώς είναι φετίχ: παράγει κοινωνικές σχέσεις επειδή είναι εμπόρευμα και όχι επειδή είναι «αξία χρήσης» (κάτι που συνέβαινε στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες).

  9. 15 Απριλίου 2011 στο 2:49 μμ

    @ Vrennus

    [Δε διαφωνούμε. Μάλλον κάπου στις διατυπώσεις είναι το ζήτημα. Πριν ή μετά την ανταλλαγή του εμπορεύματος κ.λπ.]

    Αν το εμπόρευμα πάψει να έχει αξία χρήσης, τότε δεν έχει και καμία ανταλλακτική αξία, είναι άχρηστο. Ή είναι και τα δύο μαζί ή δεν είναι τίποτα.

    Ένα εμπόρευμα όταν πάψει να είναι εμπόρευμα [όταν ανταλλαγεί – επί χρήμασιν] έχει μόνον αξία χρήσης. Είναι το περιβόητο salto mortale του εμπορεύματος, που λέει κι ο Ιάπων Καρατάνι. Ο Βουαγιέ πριν κάτι δεκαετίες το είχε θέσει ως εξής: το εμπόρευμα εξατμίζεται όταν έρθει σε επαφή με το χρήμα. Γι’ αυτό και το shopping therapy είναι… αθεράπευτο.

    Και προφανώς «παράγει» κοινωνικές σχέσεις μόνον και μόνον γιατί είναι εμπόρευμα…

    Μία ενδιαφέρουσα αφισέτα [από εδώ: http://critiquedelavaleur.over-blog.com/article-fetichisme-64584428.html%5D

    «Το παπούτσι αξίζει δύο συλλεκτικές κασετίνες blu-ray του Άβαταρ. Τι εξαιρετική δουλειά!»

  10. 15 Απριλίου 2011 στο 3:45 μμ

    νομίζω συμφωνούμε, απλά και πάλι θεωρώ οτι έχουμε να κάνουμε με την απονοηματοδότηση κάθε είδους σχέσεων.τόσο με τους άλλους, όσο με τα αντικείμενα και την εργασία και καταληκτικά με τον ίδιο μας τον εαυτό.εάν έβαλα το «λαϊκός» σε εισαγωγικά, είναι για να επισημάνω το κενό του όρου σήμερα, την διάβρωση της ταυτότητας αυτής, που μάταια ψάχνει για επιβεβαίωση σε λάθος μέρη…
    η τελευταία πρόταση του κειμένου σου, είναι νομίζω ταυτόχρονα ερώτημα και απάντηση.για να «θεραπευτούμε», πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον κόσμο, να συστήσουμε πάλι την χαμένη συλλογικότητα.

  11. 15 Απριλίου 2011 στο 4:13 μμ

    Ράκος Κουρελάριος :

    @ χ.κ.
    ο χρόνος [στον καπιταλισμό] είναι χρήμα.

    Τι, δεν είναι???

  12. λ.κ
    15 Απριλίου 2011 στο 8:35 μμ

    [……Η αξία χρήσης μιας τσάντας Βουιττόν είναι ίδια με την αξία χρήσης που είχε κι ένα ταγάρι παλιά….]

    πάτε καλά; αν είναι ποτέ δυνατόν! να το μάθει η υπουργός παιδείας μας αυτό να δείτε τι θα πάθετε.

  13. Stergios
    15 Απριλίου 2011 στο 9:24 μμ

    Δεν υπάρχει εμπόρευμα με (ανταλλακτική – εμπορευματική) αξία χωρίς αξία χρήσης ενώ υπάρχουν προϊόντα και αντικείμενα με αξία χρήσης χωρίς αξία.
    Ο φετιχισμός του εμπορεύματος είναι η αναστραμμένη αντανάκλαση της πραγματικότητας του εμπορευματικού κόσμου. Το δημιούργημα της ανθρώπινης δραστηριότητας της παραγωγής μετατρέπεται στα κεφάλια των ανθρώπων του καπιταλιστικού συστήματος σε δημιουργό του πλούτου του ανθρώπου. Πλήρης αναστροφή και θεοποίηση του εμπορεύματος με τεράστια δύναμη πάνω στους ανθρώπους! Φετίχ, Θεός!!!

    stergios

  14. 16 Απριλίου 2011 στο 10:05 μμ

    Μπορούμε να στρέψουμε τον φετιχισμό του εμπορεύματος εναντίον του (με το παλιό κόλπο RCF – Reversible Connecting Factor), δηλαδή σε μια σούπερ-ντούπερ-ουάου-ντο-γαμάου 47άρα επίπεδη τηλεόραση, να δούμε το waking life και συγκεκριμένα το αντι-εμπορο-φετιχιστικό στιγμιότυπο http://arnetiko.blogspot.com/2010/12/waking-life-greek-subs_25.html (δεν θέλω να είμαι μυρμήγκι). Σίγουρα, βεβαίως, μπορούμε και…ακόμα καλύτερα..

  1. 15 Ιουλίου 2011 στο 5:43 μμ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s