Ουτοπίες και άλλα συγκοινωνούντα δοχεία

Erik K Skodvin — Matiné

«Η ρίζα του κατακλυσμού εντοπίζεται στο ουτοπικό εγχείρημα του ουτοπικού φιλελευθερισμού να δημιουργήσει ένα σύστημα αυτορυθμιζόμενης αγοράς […] Ο πολιτισμός του 19ου αι. δεν καταστράφηκε από μία εξωτερική ή εσωτερική επιδρομή βαρβάρων. Η ζωτικότητά του δεν υπονομεύτηκε από τις καταστροφές του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου ούτε από την επανάσταση του σοσιαλιστικού προλεταριάτου ή της φασιστικής μικρομεσαίας τάξης. Η αποτυχία του δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιων υποτιθέμενων νόμων της οικονομίας, όπως η πτώση του ποσοστού κέρδους, η υποκατανάλωση ή η υπερπαραγωγή. Η κατάλυσή του ήταν απόρροια μίας εντελώς διαφορετικής κατηγορίας αιτιών, δηλαδή των μέτρων που έλαβε η κοινωνία για να αποφύγει την καταστροφή από τη δράση της αυτορυθμιζόμενης αγοράς. (237) […] Ο φασισμός, όπως ο σοσιαλισμός, είχε τις ρίζες του σε μία κοινωνία της αγοράς που αδυνατούσε να λειτουργήσει. (228) […] Η ομοιότητα των καινοφανών καθεστώτων του φασισμού, του σοσιαλισμού και του New Deal περιοριζόταν στην κατάργηση των αρχών του laissez faire. (233)

Καρλ Πολάνυι, Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός

Ο Πολάνυι μιλάει για την πρώτη περίοδο της ουτοπίας της αυτορυθμιζόμενης αγοράς. Σήμερα, μετά το αδιέξοδο της σύγχρονης… εποποιίας της ουτοπίας της αγοράς (γνωστής και ως «παγκοσμιοποίησης» ή «νεοφιλελευθερισμού») βρισκόμαστε πάλι στο ίδιο, περίπου, σημείο εκκίνησης ή, μάλλον, άφιξης. Πώς θα αντιδράσουν οι κοινωνίες σ’ αυτή την αποτυχία της οικονομίας της αυτορυθμιζόμενης αγοράς; Πιθανότατα, όπως αντέδρασαν και την προηγούμενη: όχι στρεφόμενες αριστερά ή δεξιά, αλλά στρεφόμενες στο κράτος. Που είναι το μόνο (;) που μπορεί να ασκήσει παρεμβατικές ή προστατευτικές πολιτικές που μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες του ουτοπικού χαρακτήρα της αγοράς. Ούτε αριστέροστροφα, ούτε δεξιόστροφα: κρατικόστροφα (δηλαδή παρεμβατικόστροφα και προστατευτικόστροφα). Οι Σαρκοζί-Μπερλουσκόνι-Μέρκελ δεν «επιβίωσαν» στις ευρωεκλογές του περασμένου μήνα [σ.σ. Ιουνίου 2009] ως δεξιοί, επιβίωσαν ως ηγέτες χωρών που προσπάθησαν –με μεγάλη απροθυμία, είναι αλήθεια- να προστατεύσουν τους πολίτες τους από την ασυδοσία των αγορών, σε εποχή μεγάλης οικονομικής κρίσης. Οι λύσεις που θα βρουν οι κοινωνίες για να αντιμετωπίσουν τα ολέθρια αποτελέσματα της οικονομικής πολιτικής των τελευταίων τριάντα χρόνων δεν είναι ορατές στον ορίζοντα. Πάντως, μετά την κρίση του 1929, αυτό το «τυχαίο εξωτερικό γεγονός», είχαμε την «επανάσταση» του New Deal, την «επανάσταση» του φασισμού/ναζισμού, και την «επανάσταση» της βίαιης κολεκτιβοποίησης στην ΕΣΣΔ… Το πώς ακριβώς «συντηρητικοποιούνται» οι κοινωνίες στρεφόμενες προς το κράτος, είναι ένα ερώτημα. Ειδικά, αν λάβουμε υπόψη μας ότι η Αριστερά είναι εκείνη που πάντα ζητά την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παρέμβαση του κράτους στα της κοινωνίας και τα της οικονομίας. Η στροφή προς το κράτος είναι αριστερή όταν κυβερνούν οι αριστεροί και είναι δεξιά όταν κυβερνούν οι δεξιοί; Ακόμη ένα καλό ερώτημα, που, φυσικά, δεν πρόκειται να απασχολήσει κανέναν. Ή σχεδόν κανέναν…

«Με άλλα λόγια, αυτό που, ακόμα και στις μέρες μας, ονομάζουμε Αριστερά αρδεύεται από την ίδια, ακριβώς, φιλοσοφική πηγή με τον σύγχρονο φιλελευθερισμό – (και, άλλωστε, δεν θα ήταν καθόλου παράλογο να υποστηρίξει κανείς ότι ο Τυργκό και ο Άνταμ Σμιθ ήταν, ήδη, στην εποχή τους, άνθρωποι της Αριστεράς). Η ύπαρξη, ακριβώς, αυτής της αρχέγονης μήτρας, κοινής στη σκέψη της Αριστεράς και στον Φιλελευθερισμό του Διαφωτισμού, εξηγεί, κατά την άποψή μου, τις αιτίες που οδήγησαν την πρώτη στο να επικυρώνει επί της ουσίας το πνεύμα του δεύτερου, παρόλο που συχνά (τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα) επιθυμεί να τον τροποποιεί (ή να τον ρυθμίζει) στην μία ή την άλλη λεπτομέρεια. Οι αιτίες αυτές, λοιπόν, δεν συναρτώνται με την ιδιαίτερη ψυχολογία της πλειοψηφίας των ηγετών αυτού του κινήματος (τη χαρακτηριστική αγάπη τους για την εξουσία και τη ροπή προς την προδοσία, που αυτή συνεπάγεται). Είναι θεμελιωδώς “οντολογικές”, συνδέονται δηλαδή με την ίδια τη φύση της Αριστεράς. Ιδωμένη από αυτή τη σκοπιά, η ιδέα ενός “αντικαπιταλισμού” της Αριστεράς (ή της Άκρας Αριστεράς) θα φάνταζε το ίδιο απίθανη όπως και η ιδέα μιας ανανέωσης ή “επανίδρυσης” του καθολικισμού που θα αγνοούσε τη θεία φύση του Χριστού ή την αθανασία της ψυχής.»

Μισεά, Το Αδιέξοδο Άνταμ Σμιθ, σ. 27

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Αποσπάσματα από ένα κείμενο που είχε γραφεί στις αρχές Ιουλίου του 2009. _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

«Σήμερα, αντίθετα, ο σύγχρονος διανοούμενος της Αριστεράς, που περιφέρεται με την εξωφρενική αλαζονεία του μποέμ αστού, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να παραβιάζει θύρες ανοιχτές ήδη από τους προγενέστερούς του και να διασκεδάζει την ευνόητη πλήξη του επινοώντας, για κάθε περίπτωση, φανταστικούς κινδύνους, όπως κάνουν, άλλωστε, όλα τα παιδιά στον κόσμο.»

Ζ. Κ. Μισεά, Το Αδιέξοδο Άνταμ Σμιθ, σ. 26

Advertisements
  1. 12 Δεκεμβρίου 2012 στο 11:35 πμ

    Το ερώτημα απασχολεί εμένα! Ενδεχόμενα θα μπορούσαμε να δούμε τη στροφή προς το κράτος ως μορφή και την πολιτική κατεύθυνση -αριστερή ή δεξιά όπως τις ονομάζεις- ως περιεχόμενο. Βέβαια αυτό προϋποθέτει πως καταπίνουμε αμάσητο ένα κατ εμέ liiberlistΙκο παραμύθι των libertadόρων (εκ των conquistadrων :-), αυτό της μη παρέμβασης. Το laissez faire έχει εγγεγραμμένη στα θεμέλια του τη κρατική παρέμβαση αν σκαλίσουμε λίγο κάτω από την θεωρητικοιδεολογική νομιμοποιητική επιφάνεια και φανερώσουμε την ιστορική πράξη.

    Κατά τα άλλα, μου φαίνεται πως ευρισκόμεθα αρκούντως και εντυπωσιακά κοντά στις προσεγγίσεις μας, φίλτατε Ράκο »Lumpen» Κουραλάριε. Την καλημέρα μου!

  2. 12 Δεκεμβρίου 2012 στο 7:38 μμ

    Καλησπέρα φίλτατε!

    Όχι μόνον «κατά τα άλλα», αλλά και ως προς αυτό συμφωνούμε. Τυγχάνω διαβόητος… γονατογράφος, αποσπασματογράφος, βαριεμαιγράφος και… αυριογράφος. Αφήνω κενά, χάσματα, οπές και μαύρες τρύπες, τόσο σ’ αυτά που διαβάζω όσο και σ’ αυτά που γονατογράφω. Γι’ αυτό εξάλλου ο άνθρωπος δεν είναι κοινωνικό ζώο; Για να αλληλο-ό,τι….

    Εξαίρετο το μπλογκ σας. Σας διαβάζω ανελλιπώς, και κρατάω «σημειώσεις» στο delicious. Αν το είχατε στον WordPress, θα σας αναδημοσίευα τακτικά.

    Κρατάω την τελευταία πρόταση απ’ το σημερινό σας πόνημα:

    Η ομορφιά θα σώσει αυτούς που μπορούν να την δουν.

    🙂

  3. 19 Δεκεμβρίου 2012 στο 8:37 πμ
  4. 19 Δεκεμβρίου 2012 στο 9:27 πμ

    Karl Polanyi and the Writing of the Great Transformation

    Adam Holzman: Karl Polanyi and the Rise of Modernity. A Critique

    Karl Polanyi and the New Economic Sociology: Notes on the Concept of (Dis)embeddedness – Nuno Machado

    [Ο Ματσάδο έχει μεταφράσει και κάμποσα κείμενα του Moishe Postone στα πορτογαλέζικα. Και τα λοιπά και τα λοιπά. Λέει: «Tenho um interesse particular na Teoria Crítica de Marx e na chamada “Nova Crítica do Valor” (Grupos Krisis/Exit!, Robert Kurz, Moishe Postone, Jean-Marie Vincent, etc.).» Πιτσιρικάκος: γεννημένος το 1985.]

    ► Στο μεταξύ, στις 8 και 9 Νοεμβρίου 2012, διεξήχθη σε πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες το Δωδέκατο Διεθνές Συνέδριο Καρλ Πολάνυι [προ ετών, είχε γίνει και στην Τουρκία], με θέμα τις εξελίξεις στη Λατινική Αμερική.

    Καταλάβατε, τώρα, γιατί χριστουγεννιάτικα κατέβηκε ο Αλέξης Τσίπρας εκεί κάτω. Για να πάρει άμεσα τα πρακτικά του συνεδρίου και τα δώσει χέρι-χέρι στον Δραγασάκη και τον Μηλιό… Ο Τσακαλώτος έχει «ενδοοικογενειακά» προβλήματα, ενώ η τύχη του Λαπα-κάτι αγνοείται εσχάτως… Ευτυχώς, να λέμε, που ο Βαρουφάκης δεν πέρασε ποτέ απ’ τον ΣΥΡΙΖΑ. Σύμβουλος του ΓΑΠ και του ινστιτούτου του Γιάννου Παπαντωνίου υπήρξε μόνον… Τώρα «παίζει» στο Σηάτλ. Τι ακριβώς κάνει η εταιρεία στην οποία εργάζεται; Παιχνιδάκια; Σεναριάκια; Τι;;;

    ► Καλημερίζω, γιατί μόλις έπεσα σε κείμενο του Στίγκλιτζ για τον Πολάνυι… Και δεν θέλω, προτελευταία μέρα του Κόσμου σήμερα, να βρίσω πάλι… 🙂

    Καλημέρααα!!!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s