Αρχική > Διεθνή, Εξεγέρσεις στη Σαχαρασία, Θεωρία της Αξίας, Καπιταλισμός, Νεοφιλελευθερισμός, Οικονομία, Στα χρόνια του ΔΝΤ, μαρξισμός > Το τέλος του υπαρκτού καπιταλισμού ΙI [από τον… «εξωτερικό» Μαρξ ως την επέμβαση στη Λιβύη]

Το τέλος του υπαρκτού καπιταλισμού ΙI [από τον… «εξωτερικό» Μαρξ ως την επέμβαση στη Λιβύη]

Συνέχεια απ’ το προηγούμενο ποστάκι: Το τέλος του υπαρκτού καπιταλισμού Ι [ή το φάντασμα του Μαρξ πάνω απ’ τη Wall Street]

Το σημερινό κειμενάκι γράφτηκε τέτοιες μέρες [μέσα Μάρτη] του μακρινού 2011.  Αφιερωμένο κι αυτό στη μνήμη του Καρλ Μαρξ, που στις 14 Μαρτίου συμπληρώθηκαν 130 χρόνια απ’ τον θάνατό του.

Εμπρός στο δρόμο που χάραξε η Κύπρος; 😉

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Το τέλος του υπαρκτού καπιταλισμού ΙI

 

[από τον… «εξωτερικό» Μαρξ ως την επέμβαση στη Λιβύη]

Το περίεργο δεν είναι το «πώς» και το «γιατί» αποφασίστηκε από την «Αυτοκρατορία του Καλού» [ή την «Αυτοκρατορία του Κακού» – ανάλογα με την ιδεολογικο-πολιτική οπτική γωνία του καθενός μας] η στρατιωτική επέμβαση στη Λιβύη.

Περίεργα –απολύτως περίεργα!– είναι τα επιχειρήματα τόσο εκείνων που τάσσονται υπέρ της επέμβασης όσο και εκείνων που τάσσονται εναντίον της.

Μέλημά μας, ωστόσο, σ’ αυτό το σημείωμα δεν θα είναι «η πολιτική των ίσων αποστάσεων», αλλά μια διαφορετική, πιο θεωρητική –πιο ιστορική, αν προτιμάτε– θεώρηση των πραγμάτων, δηλαδή της παγκόσμιας κατάστασης, όπως αυτή διαμορφώνεται σήμερα, στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα.

Αναφερθήκαμε στο προηγούμενο ποστάκι, στον τρόπο με τον οποίο επιφανείς εκπρόσωποι του διεθνούς καπιταλισμού [επιχειρηματίες, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, συγγραφείς, ιερωμένοι (!)] προσεγγίζουν το φαινόμενο της «επιστροφής» του Καρλ Μάρξ, το φαινόμενο της «μόδας του μαρξισμού» που κάνει για μια ακόμη φορά την εμφάνισή του στο προσκήνιο της ιστορίας.

Αυτή η επανεμφάνιση του μαρξισμού ως «μόδας» αφορά, ωστόσο, μία και μόνον πλευρά της κριτικής [προς τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής] σκέψης του Μαρξ: εκείνη την πλευρά που μπορούμε να αποκαλέσουμε «εξωτερικό Μαρξ».

kurz3Οι χαρακτηρισμοί «εξωτερικός» – «εσωτερικός» όσον αφορά τη σκέψη του Μαρξ, χρησιμοποιούνται από τον γερμανό θεωρητικό Robert Kurz [1943-2012], με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που χρησιμοποιούνταν και από τους αρχαίους Έλληνες, για να υποδηλώσουν εκείνες ακριβώς τις φιλοσοφικές διδασκαλίες που απευθύνονται στους πολλούς –«αμύητους»– μαθητές και στους ολίγους –«μυημένους». Με τον όρο «εξωτερικοί», στην αρχαία Ελλάδα νοούνταν οι εξωτερικοί λόγοι, τα δημώδη επιχειρήματα, οι συνήθεις συλλογισμοί, σε αντίθεση με τον «εσωτερικό» λόγο, «τα εσωτερικά μαθήματα» [των Στωικών], που απευθύνονταν προς τους «εσωτερικούς» μαθητές [του Πυθαγόρα, για παράδειγμα], ή στο σκέλος εκείνο της «διττής διδασκαλίας» του Αριστοτέλη, που είχε ως αποδέκτη τον στενό κύκλο των μαθητών του.

Ένας από τους στοχαστές του 20ου αιώνα, που εφήρμοσαν στην πράξη την αρχή της «εσωτερικής-εξωτερικής» διδασκαλίας προς τους μαθητές τους, ήταν και ο Leo Strauss [1899-1973, γερμανοεβραϊκής καταγωγής, έζησε μετά το 1932, και μέχρι τον θάνατό του, στις ΗΠΑ], ο οποίος άλλα δίδασκε στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων και άλλα στον στενό κύκλο των «μυημένων» μαθητών του. Ο Στράους, δεινός μελετητής τόσο του Αριστοτέλη όσο και του Πλάτωνα, θεωρείται ως ο φιλόσοφος που συνέβαλε τα μέγιστα στη θεμελίωση των «σχολών» του νεοσυντηρητισμού, του μιλιταριστικού ιμπεριαλισμού και του χριστιανικού φονταμενταλισμού, που κυριάρχησαν –αν δεν κυριαρχούν ακόμα– στην πολιτική και κοινωνική ζωή των ΗΠΑ, μετά το 1980.

Η χρήση των όρων «εσωτερικός»/«εξωτερικός Μαρξ» από τον Ρ. Κουρτς θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ατυχής, αφού είναι γνωστό ότι ουδέποτε υπήρξε κάποιος κύκλος «μυημένων», «εσωτερικών» μαθητών του Μαρξ, και άρα δεν υπήρξαν ποτέ και κάποιοι «εξωτερικοί» μαθητές του, αφού το σύνολο του έργου του είναι προσβάσιμο, εδώ και δεκαετίες, σε όλους. Ποιος ο λόγος, ωστόσο, που ο Ρ. Κουρτς χρησιμοποιεί αυτούς τους –ίσως– αμφιλεγόμενους όρους;

postone2Πρόκειται για τον ίδιο λόγο για τον οποίο ο καναδός καθηγητής της ιστορίας στο Πανεπιστήμιου του Σικάγου Moishe Postone  [γενν. 1942] χρησιμοποιεί τον όρο «παραδοσιακός μαρξισμός» με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που ο Ρ. Κουρτς χρησιμοποιεί τον όρο «εξωτερικός Μαρξ». Οι δύο στοχαστές, ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, προσέγγισαν, τα τελευταία είκοσι χρόνια, την κριτική σκέψη του Μαρξ με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο, από τον γενικώς παραδεδεγμένο στον χώρο της «μαρξολογίας», καταλήγοντας σε παρόμοια, αν όχι στα ίδια συμπεράσματα.

Προτού, όμως, εξετάσουμε το θεωρητικό έργο των δύο στοχαστών, μία μικρή παρένθεση, που αφορά στην περιοδολόγηση των φάσεων του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

Περιοδολόγηση του καπιταλισμού

Η διάκριση και η μελέτη των διαφόρων φάσεων του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για έναν και μοναδικό λόγο: θα μας βοηθήσει στον εντοπισμό των στοιχείων εκείνων που παραμένουν κοινά και χαρακτηρίζουν όλες αυτές τις φάσεις. Διότι, περνώντας από τον φιλελεύθερο καπιταλισμό του –μεγαλύτερου μέρους του– 19ου αιώνα, στην περίοδο των τελευταίων δεκαετιών του 19ου και της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, και σε όλες τις μεταγενέστερες περιόδους, μέχρι σήμερα, διαπιστώνουμε ότι μέσα από τις διαδοχικές «τομές μέσα στη συνέχεια» του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά του που παραμένουν αναλλοίωτα.

Για παράδειγμα, η «ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής» ή η «ταξική πάλη» μπορεί να χαρακτήριζαν σε μεγάλο βαθμό κάποιες από αυτές τις φάσεις, δεν αποτελούσαν όμως κοινά χαρακτηριστικά όλων των φάσεων.

Αυτές οι φάσεις είναι, σε γενικές γραμμές, οι εξής:

1. Η περίοδος του φιλελεύθερου καπιταλισμού [φιλελεύθερος με την οικονομική έννοια του όρου, και όχι με την κοινωνική ή την πολιτική (όπως συνέβη με τον νεοφιλελευθερισμό)] στον δέκατο ένατο αιώνα, που τελείωσε όταν ξέσπασε η κρίση του 1873/4. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία αποτυγχάνει αυτό που ο Καρλ Πολάνυι θα ονομάσει «ουτοπία της ελεύθερης αγοράς». Η κρίση που ξέσπασε το 1873/4 θα «τελειώσει» το 1897, όμως δεν είναι λίγοι εκείνοι που ισχυρίζονται πως ουσιαστικά αυτή η κρίση θα «τελειώσει» μόλις το 1945, με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Εξαιτίας αυτής της κρίσης θα εμφανιστούν φαινόμενα όπως ο κρατικός παρεμβατισμός στις αγορές, ο ιμπεριαλισμός, ο προστατευτισμός κ.ο.κ. Οι λαοί και οι κυβερνήσεις θα προσπαθήσουν να απαντήσουν στην αποτυχία της «ελεύθερης αγοράς» με διάφορους τρόπους, που σε πολιτικό επίπεδο θα οδηγήσουν στην εμφάνιση φαινομένων όπως το New Deal στις ΗΠΑ και ο φασισμός, ο ναζισμός και ο μπολσεβικισμός στην Ευρώπη.

2. Η φορντική/ταιϋλορική περίοδος ξεκινά το 1914. Είναι η εποχή που ο Χένρυ Φορντ θα εισάγει στις αυτοκινητοβιομαχίες του την αλυσίδα παραγωγής, ενώ ταυτόχρονα θα αρχίσουν να εφαρμόζονται και οι μέθοδοι του Φρέντερικ Ταίυλορ [που τόσο θαύμαζε ο Λένιν] για την οργάνωση της παραγωγής στα εργοστάσια, δηλαδή την αύξηση της παραγωγικότητας.

[Το τι σήμαινε η εισαγωγή της αλυσίδας στην παραγωγή, μπορούμε σήμερα να το μπορούμε σήμερα να το διαπιστώσουμε διαβάζοντας -έκπληκτοι!- το βιβλίο, για παράδειγμα, των Merrit Rae Smith, Charles Dew και David Montgomery Οι Μάστορες – Ο Εργατικός Έλεγχος πριν τον Φορντισμό, για το τι συνέβαινε πριν τον φορντισμό/ταιϋλορισμό στις φάμπρικες των ΗΠΑ. Κάποιος μένει πραγματικά έκπληκτος με τη «χύμα» κατάσταση που επικρατούσε τότε στα εργοστάσια και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Ο καπιταλισμός έκανε ό,τι έκανε εκεί που «τον έπαιρνε». Στη Βόρεια Αμερική, η «πρωταρχική συσσώρευση» δεν συνέβη με τον ίδιο τρόπο όπως στην Αγγλία ή, με πιο ήπιο τρόπο, στην ηπειρωτική Ευρώπη. Η αντικατάσταση των «μαστόρων», που κατείχαν τα μυστικά ολόκληρης της παραγωγής, από ανειδίκευτους εργάτες που απλά έπρεπε να «βιδώνουν» ή να προσθέτουν απλώς ένα εξάρτημα, είχε τεράστιες επιπτώσεις σ’ ό,τι αφορά στον τρόπο εργασίας στον καπιταλισμό.

(Παρένθεση μέσα στην παρένθεση: την εποχή εκείνη, τέλη του 19ου αιώνα, και δεδομένης της απροθυμίας των αγροτόπαιδων των ΗΠΑ να «προσέλθουν οικειοθελώς» στις φάμπρικες προς εργασία, άρχισε και η «εισαγωγή» διαφόρων ανατολίτικων δοξασιών {βουδισμός, για παράδειγμα}, που υποτίθεται πως ήταν πιο «συμβατές», απ’ ό,τι ο χριστιανισμός, με την τεχνολογική-επιστημονική-εργοστασιακή εξέλιξη των πραγμάτων στη Δύση. Άλλες ιστορίες αυτές…)]

Η φορντική/ταιϋλορική περίοδος θα τελειώσει στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν πλέον θα έχει εξαντληθεί η όποια δυναμική των νέων μεθόδων παραγωγής, και τα κέρδη από την εργοστασιακή παραγωγή δεν θα κυμαίνονται πλέον στα επιθυμητά επίπεδα.

Στη φορντική/ταιϋλορική περίοδο μπορούμε, ωστόσο, να διακρίνουμε και δύο διαφορετικές υποπεριόδους.

2Α. Η φάση του κρατοκεντρικού καπιταλισμού αρχίζει μετά το Κραχ του 1929, και αποτελούσε την απάντηση κυβερνήσεων/λαών στη Μεγάλη Ύφεση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα κρατοκεντρικού καπιταλισμού αυτής της περιόδου αποτελούν για μεν τις ΗΠΑ το New Deal του Ρούζβελτ [Κέυνς] για δε την ΕΣΣΔ η «άγρια» εκβιομηχάνιση και η βίαιη κολλεκτιβοποίηση [Στάλιν]. Παρόμοιο είναι και το παράδειγμα της ναζιστικής Γερμανίας, όπου υπάρχει κεντρικός –κρατικός– σχεδιασμός της οικονομίας, μόνον που εδώ είναι οι ιδιώτες καπιταλιστές εκείνοι που  αναλαμβάνουν να εφαρμόσουν τις κρατικές ντιρεκτίβες.

2Β. Η περίοδος που αρχίζει στη Δύση με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και διαρκεί ως τις αρχές της δεκαετίας του 1970 [χοντρικά η περίοδος 1945-1970] έχει χαρακτηριστεί ως η «χρυσή περίοδος του καπιταλισμού», οι «δεκαετίες της ευημερίας», οι «χρυσές δεκαετίες», η «ένδοξη τριακονταετία» κ.λπ. Πρόκειται για μια περίοδο οικονομικής ευμάρειας και ανάπτυξης που χαρακτηρίζεται από τη διαρκή επέκταση του κράτους πρόνοιας, αλλά και την «ειρήνη» μεταξύ των κοινωνικών εταίρων [συνδικάτα, εργοδότες, κράτη].

Andropov1


Γιούρι Αντρόπωφ (1914-1984). Ο ηγέτης της ΕΣΣΔ (από τον Νοέμβριο του 1982 ως τον Φεβρουάριο του 1984) είχε μιλήσει το 1983 στον Χαρίλαο Φλωράκη, τότε Γενικό Γραμματέα του ΚΚΕ, για τα τεράστια προβλήματα που αντιμετώπιζε η Σοβιετική Ένωση, αλλά και οι υπόλοιπες Λαϊκές Δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης, και πως «οποιαδήποτε προσπάθεια να μεταρρυθμιστεί η οικονομία μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες εξελίξεις – ακόμη και να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη του συστήματος…«

Παρόμοια, τηρουμένων των αναλογιών, είναι και η κατάσταση που επικρατεί και στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Αυτό το κρατικοκεντρικό μοντέλο θα μπει σε βαθιά κρίση στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Τόσο στη Δύση, όσο και στην Ανατολή. Στη Ανατολή [ΕΣΣΔ και χώρες-δορυφόροι] αυτή η κρίση θα είναι ορατή δια γυμνού οφθαλμού ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 [ο Χ. Φλωράκης κατέγραψε στα «απομνημονεύματά» του μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχε με τον Γ. Αντρόπωφ, το 1983, σχετικά με τη μη-βιωσιμότητα του σοβιετικού μοντέλου]. Λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, περί το 1990, όλα τα «σοβιετικού τύπου» καθεστώτα θα καταρρεύσουν.

Η «Δύση» θα καταφέρει να επιβιώσει για δύο σχεδόν δεκαετίες περισσότερο μέσω της «φούσκας» του νεοφιλευθερισμού.

«Ανάγνωση» της περιοδολόγησης

Παρατηρούμε, λοιπόν, πως ανεξάρτητα από το ιδεολογικό πρόσημο των κυβερνήσεων κάθε χώρας [«προοδευτική» ή «συντηρητική», όσον αφορά τη Δύση] όλες ακολούθησαν, όσον αφορά τόσο την περίοδο του φορντισμού όσο και την «ένδοξη τριακονταετία», την ίδια κοινωνική και οικονομική πολιτική με πολύ μικρές διαφοροποιήσεις.

Και παρά τα όσα ισχυρίζονται οι υποστηρικτές του «εξωτερικού/παραδοσιακού μαρξισμού», ανάλογη ήταν και η πορεία των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ή, μάλλον, των χωρών του «υπαρκτού κρατικού καπιταλισμού». Διαπιστώνουμε, λοιπόν, πως οι κατηγορίες του «εξωτερικού μαρξισμού» [«εργατική/αστική τάξη», «πάλη των τάξεων», «ατομική/συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής» κ.ο.κ.], δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση κάποιο είδους «εξωτερικού» παράγοντα, που εναντιώνεται θεωρητικά και πρακτικά στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του [με τις όποιες διαφοροποιήσεις]. Αυτό, νομίζω, έγινε σαφές από την εξέταση της παράλληλης, αν όχι ταυτόσημης, πορείας τόσο του «ιδιωτικού καπιταλισμού» της Δύσης, όσο και του «κρατικού καπιταλισμού» της Ανατολής, σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του «σύντομου» 20ου αιώνα.

Οι όροι, οι κατηγορίες, η ανάλυση που χρησιμοποιούνται από τον «εξωτερικό/παραδοσιακό μαρξισμό» δεν χαρακτηρίζουν συνεπώς όλες τις φάσεις του καπιταλισμού, αλλά μόνον κάποιες από αυτές. Αντίθετα, οι όροι του «εσωτερικού/μη παραδοσιακού μαρξισμού» [Κουρτς-Ποστόουν] «εμπόρευμα», «ανταλλακτική αξία», «κεφάλαιο» είναι εκείνοι που χαρακτηρίζουν ανεξαιρέτως όλες αυτές τις ιστορικές περιόδους.

[Δεν θα επεκταθούμε περαιτέρω σ’ αυτό το σημαντικό ζήτημα, αλλά αξίζει να αναφέρουμε εν τάχει κάποια στοιχεία. Το «προλεταριάτο» δεν αποτελούσε, δεν αποτέλεσε και δεν αποτελεί, σε καμία περίπτωση κάποιον παράγοντα «εξωτερικό» του καπιταλισμού. Συνεπώς, το «προλεταριάτο» δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση, αφαιρώντας από την αστική τάξη την ιδιοκτησία της επί των μέσων παραγωγής, να θεμελιώσει μια διαφορετική, πιο ελεύθερη, πιο χειραφετημένη «μετα-καπιταλιστική», σοσιαλιστική κοινωνία. Αυτό αποδείχθηκε περίτρανα από την ιστορία του 20ου αιώνα. Η απαλλαγή της ανθρωπότητας από τον βάρβαρο καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής δεν αποτελεί έργο μιας και μόνον κοινωνικής τάξης, αλλά έργο ολόκληρης της ανθρώπινης κοινωνίας.]

Η περίοδος του Ψυχρού Πολέμου

Παράλληλα με την περίοδο της «ένδοξης τριακονταετίας» έχουμε και την έξαρση ενός άλλου φαινομένου, του Ψυχρού Πολέμου, μεταξύ των δύο κύριων γεωπολιτικών ανταγωνιστών εκείνης της περιόδου: του «καπιταλιστικού στρατοπέδου» και του «σοσιαλιστικού στρατοπέδου». Όπου οι μεν δεν έβλεπαν στους δε παρά μόνον την «Αυτοκρατορία του Κακού», θεωρώντας τους ίδιους ως εκπροσώπους της «Αυτοκρατορίας του Καλού». Ο ιμπεριαλισμός ήταν κάτι που χαρακτήριζε μόνον τους «άλλους». Τους όποιους «άλλους», ανάλογα με την ιδεολογική/πολιτική άποψη του κάθε ανθρώπου στον πλανήτη.

Οι πρώτες δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου θα συμπέσουν και μία άλλη κοσμοϊστορική εξέλιξη: το τέλος της αποικιοκρατίας. Οι μέχρι τότε αποικίες των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της Δύσης, θα αποκτήσουν διαδοχικά την ανεξαρτησία τους, στις δεκαετίες που ακολούθησαν το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι «νέες χώρες», μετά την ανεξαρτητοποίησή τους, θα γοητευτούν ιδιαίτερα από το σοβιετικό μοντέλο καπιταλιστικής συσσώρευσης και ανάπτυξης, και θα προσπαθήσουν σε πολλές περιπτώσεις να το μιμηθούν. Η «γοητεία» που άσκησε αυτό το μοντέλο στις ηγεσίες των μέχρι τότε αποικιοκρατούμενων χωρών, οφείλεται αφενός μεν στην επιτυχία αυτού του μοντέλου στην –πάλαι ποτέ– βιομηχανικά υπανάπτυκτη Ρωσία, όσο και στη φυσιολογική απέχθεια προς τις αποικιοκρατικές δυνάμεις της Δύσης, τους μέχρι τότε δυνάστες τους.

Σε μια σειρά χωρών θα ξεσπάσουν εθνικοαπελευθερωτικοί πόλεμοι ή επαναστάσεις [Βιετνάμ, Αλγερία, Κούβα κ.λπ.] ή θα εκδηλωθούν στρατιωτικά πραξικοπήματα [όπως, για παράδειγμα, σε σειρά χωρών του αραβικού κόσμου (Ιράκ, Συρία, Αίγυπτος, Λιβύη)], με απώτερο στόχο, και στις δύο περιπτώσεις, την «εθνική ανεξαρτησία» και την «αυτοδύναμη ανάπτυξη». Το κενό που δημιουργούσε σ’ αυτές τις χώρες η απουσία μιας ντόπιας αστικής τάξης, που θα αναλάμβανε να φέρει σε πέρας αυτό το έργο, αναπληρώθηκε από μερίδες του στρατού, που προχώρησαν σε «εθνικοαπελευθερωτικά πραξικοπήματα».

Το τέλος της αποικιοκρατίας, οι εθνικοαπελευθερωτικοί αγώνες και –κυρίως– το όραμα της αυτοδύναμης ανάπτυξης αυτών των χωρών, θα προκαλέσει, όπως ήταν αναμενόμενο, την «αλλεργία» των μέχρι τότε αποικιοκρατικών δυνάμεων της Δύσης. Το σοβιετικό στρατόπεδο θα σπεύσει να υποστηρίξει τα νέα καθεστώτα, ενώ τα τελευταία θα σπεύσουν, στις περισσότερες περιπτώσεις, να διακηρύξουν την αταλάντευτη προσήλωσή τους στα «σοσιαλιστικά ιδανικά».

Η καμπούρα του «Άλλου»

Είναι γεγονός πως, όπως λέει ο λαός μας, όλοι μας βλέπουμε πάντα την καμπούρα του άλλου, και όχι τη δική μας. Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε, σε πλανητικό επίπεδο αυτή τη φορά, και γύρω στα 1970, στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου. Ο καθένας δεν έβλεπε παρά την καμπούρα του άλλου. Το σοβιετικό στρατόπεδο, η πλειονότητα των χωρών του Τρίτου Κόσμου, η Αριστερά, δεν έβλεπαν παρά μόνον την ιμπεριαλιστική «καμπούρα» της Δύσης, από τη μια πλευρά, και, από την άλλη, τον προοδευτικό χαρακτήρα των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων και τον σοσιαλιστικό και προοδευτικό χαρακτήρα πολλών χωρών του Τρίτου Κόσμου. Το καπιταλιστικό στρατόπεδο έβλεπε τα πράγματα αντίστροφα.

Περάσαν όμως τα χρόνια, περάσαν οι καιροί. Η «ένδοξη τριακονταετία» έλαβε τέλος, όπως άλλωστε και η φορντική περίοδος, ο νεοφιλευθερισμός κυριάρχησε στον πλανήτη, τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης κατέρρευσαν, τα «σοσιαλίζοντα» κάποτε «εθνικοαπελευθερωτικά» καθεστώτα του Τρίτου Κόσμου μεταβλήθηκαν σε στυγνές στρατιωτικές δικτατορίες…

Τι δεν άλλαξε τα τελευταία σαράντα χρόνια; Ο τρόπος που όλοι βλέπουν την καμπούρα των άλλων…

kadafiΤρανό παράδειγμα –δυστυχώς δεν είναι το μόνο– ο τρόπος που η Αριστερά, οι προοδευτικοί άνθρωποι του πλανήτη, αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Σε έναν κόσμο, όπου τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης έχουν πάψει να υπάρχουν εδώ και δύο δεκαετίες, η Αριστερά συνεχίζει να βλέπει στον κόσμο μόνον την καμπούρα του δυτικού ιμπεριαλισμού.

Και καθώς ελάχιστα ασχολήθηκε όλα αυτά τα χρόνια με την καμπούρα των απομειναριών του σοβιετικού στρατοπέδου, κι ακόμα λιγότερο με την καμπούρα των –κάποτε ελπιδοφόρων– εθνικοαπελευθερωτικών καθεστώτων που μετατράπηκαν σε στυγνές δικτατορίες, έχει φτάσει σήμερα στο σημείο να υποστηρίζει, εμμέσως πλην σαφώς, τον κάθε αιματοβαμμένο δικτάτορα του πλανήτη. [Ο Καντάφι δεν αποτελεί παρά το πιο πρόσφατο παράδειγμα.]

Αδυνατώντας η Αριστερά να ασκήσει οποιαδήποτε κριτική στα ανελεύθερα τριτοκοσμικά καθεστώτα, επέτρεψε στην ιμπεριαλιστική Δύση να εμφανίζεται σήμερα ως προστάτης της ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των λαών όλου του κόσμου!

Κι εδώ ακριβώς βρισκόμαστε.

Διότι το ζήτημα δεν είναι αν τασσόμαστε υπέρ ή κατά της στρατιωτικής ανατροπής [από τους «άλλους»] του τάδε ή του δείνα δικτάτορα, αλλά το τι κάναμε εμείς ενάντια σ’ αυτόν τον δικτάτορα, δείχνοντας έμπρακτα την διεθνιστική αλληλεγγύη μας προς τους χειμαζόμενους λαούς…

Κι αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνον της Αριστεράς. Αποτελεί πλέον κοινό πρόβλημα της συντριπτικής πλειονότητας των «αντικαπιταλιστικών» και «αντιιμπεριαλιστικών» δυνάμεων όλου του πλανήτη. Όλων των δυνάμεων του πολιτικού φάσματος. Από την άκρα δεξιά ως την άκρα αριστερά.

Γι’ αυτό και πολλοί, ολοένα και περισσότεροι, αριστεροί τε και δεξιοί, καταφεύγουν στη συνωμοσιολογία για να ερμηνεύσουν τα ανερμήνευτα.

Λες και οι φυλές της Λιβύης δεν πρέπει να έχουν λόγο στα της χώρας τους και εξεγείρονται «αδίκως» κατά του Καντάφι. «Αδίκως», αφού «δυστυχώς», για κάποιους, δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση το… προλεταριάτο της νέας εποχής.

Ή λες και μερικές εκατοντάδες ή χιλιάδες «υπότροφοι» ύποπτων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων μπορούν να προκαλέσουν, «εκ του μη όντος», μαζικές εξεγέρσεις εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Και το ερώτημα, σ’ αυτή την περίπτωση, είναι: γιατί έξι εκατομμύρια Έλληνες [διότι μόνον το 60% των κατοίκων της χώρας τάσσεται αναφανδόν κατά του μνημονίου, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση] δεν εξεγείρονται κατά της μνημονιακής πολιτικής; Διότι δεν το θέλουν οι ΜΚΟ ή διότι δεν «πληρώνουν» αρκετά;

Προφανώς, τίποτε από τα δύο.

Προφανώς, είμαστε όλοι μας φορείς του «ιού» του κεφαλαίου. Κανένας μας δεν ζει εκτός καπιταλισμού. Κι όσο βλέπουμε την καμπούρα του άλλου, τόσο περισσότερο θα βυθιζόμαστε στην ιστορική ανυπαρξία.

Διότι το «συγκεκριμένο» που βλέπουμε «εκεί έξω» είναι το «αφηρημένο» που έχουμε «εδώ μέσα». Μέσα μας.

Αλλά, δυστυχώς, η «αφαίρεση», το μεγαλύτερο ίσως φιλοσοφικό επίτευγμα των αρχαίων Ελλήνων, βρίσκεται υπό διωγμόν σ’ αυτόν τον κόσμο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Και φαίνεται πως, δυστυχώς, αυτός ο «ιός της αφαίρεσης» δεν… μεταδίδεται με το… DNA.

Και κοιτάζοντας το συγκεκριμένο, το «δέντρο», έχουμε χάσει το αφηρημένο, το «δάσος».

Διότι, όπως έλεγε κι ο Γκαίτε: «ποιο είναι το πιο δύσκολο; Να βλέπεις με τα μάτια σου, αυτό που βρίσκεται μπροστά στα μάτια σου…»

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Αναφορές

Robert Kurz, Lire Marx. Les textes les plus importants de Karl Marx pour le 21eme

siecle, choisis et commentes par Robert Kurz, La Balustrade, 2002.

Καρλ Πολάνυι, Ο Μεγάλος Μετασχηματισμός, εκδ. Νησίδες.

Moishe Postone, «History and Helplessness:  Mass Mobilization and Contemporary Forms of Anticapitalism», Public Culture 18:1, Duke University Press, Χειμώνας 2006.

Merrit Rae Smith, Charles Dew και David Montgomery Οι Μάστορες – Ο Εργατικός Έλεγχος πριν τον Φορντισμό, εκδ. Λέσχη Κατασκόπων του 21ου αιώνα.

Χρήστου Θεοχαράτου, Χαρίλαος Φλωράκης – Ο Λαϊκός Ηγέτης [τ. Β΄ – Οι Πολιτικοί Αγώνες, Τυποεκδοτική Α.Ε., Αθήνα 2003]. Η συζήτηση Φλωράκη-Αντρόπωφ καταγράφεται στις σελίδες 696-699.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Ξεκάρφωτο σχόλιο: «Μια ιδέα είναι κάτι που έχεις. Μια ιδεολογία είναι κάτι που σε κατέχει.» [Morris Berman] Προτιμώ, λοιπόν, να είμαι κάτοχος ιδεών παρά να «κατέχομαι» από μια ιδεολογία. Ή, τουλάχιστον, προσπαθώ.

robert-kurz

Advertisements
  1. 17 Μαρτίου 2013 στο 6:43 μμ

    «Μόνο ο Ιησούς μπορεί να σώσει την Ευρωζώνη», λέει ο Bilal Hafeez, επικεφαλής του τμήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών (global head of FX strategy) της πανίσχυρης Deutsche Bank…

    😆

    Γατόνι…

  2. 17 Μαρτίου 2013 στο 6:54 μμ

    Αποκλείεται η φύση να δώσει πάλι τη λύση?
    Αποκλείεται ο άνθρωπος να είναι ριζικά ατελής?
    Λέγεται ότι μια από τις καλύτερες βιολόγους της οποία το όνομα μου διαφεύγει, απάντησε όταν ερωτήθηκε σχετικά με το πεπρωμένο του ανθρώπου ότι σύμφωνα με τα όσα της έμαθε η ίδια η φύση, όταν ένα είδος κυριαρχήσει απόλυτα στο περιβάλλον του, το επόμενο βήμα είναι να προετοιμάσει την αυτο-εξαφάνιση του…

  3. 17 Μαρτίου 2013 στο 7:03 μμ

    @ First Meta-Mayan

    Τίποτα δεν αποκλείεται [κι ούτε κι εγώ το αποκλείω].

    Ο άνθρωπος ριζικά ατελής, πάντως, δεν είναι.

    Η βιολόγος κι αυτή δίκιο έχει. Ως κοινωνικό ζώον ο άνθρωπος έχει αποτύχει πλήρως. Ως μη κοινωνικό μη ζώο; Χμ…

  4. zahari
    17 Μαρτίου 2013 στο 7:36 μμ

    Ράκος “Lumpen” Κουρελάριος :
    «Μόνο ο Ιησούς μπορεί να σώσει την Ευρωζώνη», λέει ο Bilal Hafeez, επικεφαλής του τμήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών (global head of FX strategy) της πανίσχυρης Deutsche
    Bank…

    Γατόνι…

    O Ιησους δεν εχει να κανει τιποτα με αυτο my dear
    οπως ειπε μια ξανθια

    ή μηπως εχει;

    μετα το αμαρτημα του δημοσιονομικου χρεους μια Δευτερα Παρουσια ειναι οτι μας χρειαζεται…Εκτος και αν προλαβει και κανονιστει καμια σταυροφορια…τελος παντων ο Θεος μαζι μας.
    Καλο βραδυ.

  5. 17 Μαρτίου 2013 στο 7:43 μμ

    Πάντως, ούτε ο Θεός έχει να κάνει τίποτα μ’ αυτό…

    Μόνοι μας απομείναμε, κι οι Σταυροφόροι δεν βλέπουν την τύφλα τους τη μαύρη [τυφλωμένοι απ’ την έρμη την πίστη τους στην Αγορά].

    Καλό βράδυ!

    ΥΓ. Στο Χονγκ-Κονγκ θα την βγάλουμε κι απόψε… 🙂

  6. 17 Μαρτίου 2013 στο 10:53 μμ

    Οι παράμετροι που επηρεάζουν ένα σύστημα είναι χιλιάδες….και η πολυπλοκότητα αυτήν του συστήματος δεν επιτρέπει σε κανέναν να έχει τον έλεγχο….οι θεωρητικές προσεγγίσεις και οι κυβερνητικές πολιτικές είναι αυτό που λέμε σε ιατρικά θέματα «συμπτωματική θεραπεία σε κλινικές παρατηρήσεις»….
    δλδ…παρατηρούμε τον «ασθενή» που στην πραγματικότητα δεν έχουμε ιδέα από τί υποφέρει και εφαρμόζουμε «θεραπείες» τις οποίες προτείνουμε μάλλον από συνήθεια (πυρετός;=αντιπυρετικό) , χωρίς να ξέρουμε πραγματικά τι αποτέλεσμα θα φέρει το προτεινόμεο «γιατρικό» στον » ασθενή», αλλά εμείς για να μας μείνει βασικά ο ρόλος του «θεραπευτή» εξακολουθούμε να κάνουμε τα πειράματά μας όσο μας αφήνουν οι «συγγενείς» και δεν μας πλακώνουν στο ξύλο…..
    Από την άλλη , αν δεχθούμε ότι στην περίπτωση των «επαναστάσεων» οι επαναστάτες αποτέλούν τους «συγγενείς» που διώξαν τον γιατρό, τότε αυτοί συνεχίζουν την «θεραπεία» είτε με «χαμομήλια» , χειρομαντείες και ξεβασκανίσματα, είτε έχουν μπάσει από την πίσω πόρτα ξένο»γιατρό» που συνεχίζει την πρακτική του εκδιωχθέντος, μυστικά, ενώ τα αποτελέσματα παρουσιάζονται από τους » συγγενείς» σαν θαύματα δικά τους…..

    Ξέρω από παλιότερα λόγια σας ότι ο κοινωνικός Δαρβινισμός σας φέρνει λιγάκι αλεργία, αλλά είναι ένας τρόπος να πεις με μια κουβέντα το προφανές: οι εξελίξεις στις κοινωνίες εξαρτώνται πολύ περισσότερο από τυχαία γεγονότα που φέρνουν αλλαγές στις οποίες επιβιώνουν αυτοί που έτυχε να έχουν κάποιο πλεονέκτημα απέναντι στους άλλους και αφήνουν απογόνους που προσπαθούν να διατηρήσουν την «παράδοση» δλδ το πλεονέκτημα και να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους έναντι των άλλων , με αποτέλεσμα πολλές φορές αγκιστρωμένοι στην «παράδοση» να γυρνάνε το πλεονέκτημα σε μειονέκτημα, μη ακολουθώντας τις εξελίξεις……

    Τα τελευταία εκατόν τόσα χρόνια ο άνθρωπος και ο πολιτισμός του γνώρισε τόσες πολλές τεχνολογικές, βασικά, αλλαγές που εκ των πραγμάτων δεν αφομοίωσε….είμαστε σε μια φάση που όλα αλλάζουν, αλλά κανείς δεν έχει απάντηση στο πού θα καταλήξουν….είναι σαν ένα σύστημα που έχει φορτώσει τεράστιες ποσότητες εντροπίας , αλλά αποτελούμενο από χιλιάδες συστατικά κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει αν η ενέργεια αυτή θα μετατραπεί τελικά σε ωφέλιμο έργο ή σε μια «ανώφελη» έκρηξη που θα σκορπίσει τις τεράστιες ποσότητες ενέργειας σε άσκοπη θερμότητα στον αέρα…..

    Πάντως νομίζω ότι όταν η παγκόσμια οικονομία αποκτά ελεγκτές που βάζουν όρους, γενικούς και ειδικούς όσον αφορά την γενική διάσταση και την ολότητα, αυτό που μπορεί να αντιταχθεί και μόνο αυτό , δεν είναι οι κυβερνήσεις των χωρών , αλλά οι μικρές τοπικές κοινωνίες , που μπορούν να δημιουργήσουν «πυρήνες» ειλικρινούς και σταθερού περιβάλοντος καλής διαβίωσης των μελών του και ασφάλειας των προσώπων και της εργασίας….είναι κάτι σαν να ξαναγυρνάμε στο επίπεδο των «φυλών» και των φυλάρχων, σε άλλο επίπεδο……
    (μην βιαστείς να χασκογελάσεις , από το επίπεδο των αυτοδιοικητικών μας παίδων)

    Συγνώμην για το διπλοσέντονο, και για το μη λόγιο του ύφους μου, αλλά αγράματος ως προς τας φιλοσοφικάς γραφάς, κάπως έπρεπε να εκφραστώ κι εγώ ο έρμος….

    Καληνύχτα σας αγαπητέ…

  7. 18 Μαρτίου 2013 στο 1:37 πμ

    Όσοι βρίσκουν τον άνθρωπο τέλειο εκλαμβάνουν ως τέλος αυτό που είναι μονάχα η αρχή…

  8. 18 Μαρτίου 2013 στο 8:34 πμ
  9. 18 Μαρτίου 2013 στο 12:18 μμ

    @ χρηχα

    😆

    Γελάω με τα έσχατα λόγια του σχολίου σας.

    Διπλοπανωκατωσέντονο μεν, ενδιαφέρον δε [αλλά τέτοια μέρα, τέτοια λόγια (προσπαθώ να συνέλθω απ’ το… απόκρεμα, και μ’ έχει πιάσει και μια λιγούρα για ταραμοσαλάτα – που, δυστυχώς, πρέπει, τιμώντας την παράδοση, να την φτιάξω μόνος μου)]…

    Θα μείνω μόνον σ’ αυτό που λέτε περί τεχνολογίας. Δεν είναι θέμα ότι δεν την έχουμε αφομοιώσει. Το ζήτημα είναι ότι οι άνθρωποι την όποια λογική τους [την πολύ -μα πάρα πολύ- κουτσουρεμένη λογική τους] την εφαρμόζουν [όπως την εφαρμόζουν] μόνον σε «τεχνικά» ζητήματα, ενώ σε επίπεδο πεποιθήσεων, δοξασιών κ.ο.κ. την αφήνουν απέξω. Η ανθρωπότητα έλυσε [όπως τα έλυσε…] μερικά τεχνικά ζητηματάκια, αλλά πάσχει ακόμα από «λογική». Μ’ ένα σπαθί ανοίγεις ένα κεφάλι για να του αλλάξεις μυαλά, και το ίδιο κάνεις με μια ατομική βόμβα σε πολλά κεφάλια. Ποσοτική καθαρά η διαφορά… Δεν φταίει ούτε το σπαθί, ούτε η ατομική βόμβα… Τα μυαλά φταίνε…

    Και τα λοιπά και τα λοιπά…

    Πάω να πιάσω το γουδί και το γουδοχέρι…

    Καλή Σαρακοστή! 🙂

  10. 18 Μαρτίου 2013 στο 12:20 μμ

    @ Αρχικός

    Έλα τώρα… Αφού το λέει ξεκάθαρα ο Νίτσες σ’ έναν υπότιτλο: πώς κανείς γίνεται αυτό που είναι…

    Άρα…

  11. 18 Μαρτίου 2013 στο 12:21 μμ

    @ athemita

    Καλημέρα σύντροφε! Φχαριστώ! Καλά σαράντα! 🙂

  12. 18 Μαρτίου 2013 στο 1:38 μμ

    Άρα καλή επιστροφή…
    (ταραμά έχουμε στο ψυγείο αν σ’ ενδιαφέρει – ρακί έχει το καφενείο)

    http://carl-sandburg.com/chicago.htm

  13. 18 Μαρτίου 2013 στο 11:16 μμ

    Έχασες!

  14. Marxist Reloaded
    19 Μαρτίου 2013 στο 3:21 πμ

    Reblogged this on Marxist Reloaded.

  15. 19 Μαρτίου 2013 στο 12:29 μμ
  16. 19 Μαρτίου 2013 στο 9:53 μμ

    @ Υπεράκτιος Τελεστικός

    Αγόρι μου, τι έχασα;;;!!! Εγώ γεννήθηκε looser μόνον και μόνον για να μην χρειαστεί ποτέ να χάσω τίποτα! Τα ‘χω κυριολεκτικά χαμένα! 😆

    ΥΓ. Ούζο 12;;;!!! Δεν περιμένω καλύτερα τα πετρέλαια της Κρήτης…

  17. Αρχειοφύλακς
    25 Μαρτίου 2013 στο 10:47 μμ
  18. 26 Μαρτίου 2013 στο 8:36 πμ

    @ Αρχειοφύλακς

    Ευχαριστώ για τη μνεία.

    Καλημέρα!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s