Πεφωτισμένη φιλαυτία

Θα προκαλούσε ίσως εντύπωση σε μερικούς το γεγονός ότι ένα βιβλίο [Jean-Claude Michéa, Η Αυτοκρατορία του Μικρότερου Κακού] του οποίου ο υπότιτλος είναι «Δοκίμιο για τον Φιλελεύθερο Πολιτισμό«, ασχολείται επί μακρόν με διάφορες «ιδιότητες» του ανθρώπου, όπως είναι ο εγωισμός, η φιλαυτία, ο ναρκισσισμός

Διόλου περίεργο, ωστόσο… Ο Μισεά μελετά τη γενεαλογία του φιλελεύθερου/νεωτερικού προτάγματος, που θεμελιώθηκε πάνω στην «αξιωματική του συμφέροντος», στο «καλώς εννοούμενο ατομικό συμφέρον». Και τα λοιπά, και τα λοιπά…

Ο Μισεά ασχολείται επίσης εκτενώς και με τον όρο «common decency» [όρο που δανείζεται από τον George Orwell], αφού θεωρεί πως η «ευπρέπεια των απλών ανθρώπων του λαού» είναι ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια σοσιαλιστική κοινωνία.

Πώς είπατε;

Η common decency σας θυμίζει κάποιον άλλο όρο, π.χ. εκείνον της impeccability;

Εύγε! 😉

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Το απόσπασμα που ακολουθεί το άντλησα απ’ τις σελίδες 98-99 του βιβλίου. Οι υπογραμμίσεις με πλάγια στο πρωτότυπο, οι υπογραμμίσεις με έντονα, η παραγραφοποίηση και οι σύνδεσμοι [άλλοι στα γαλλικά κι άλλοι στα ελληνικά] δικά μου.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Pierre Nicole (1625-1695)

Pierre Nicole (1625-1695)

Ο Ζαν Ροού (Jean Rohou), στο πολύ ωραίο βιβλίο του Le XVII siècle, une révolution dans le condition humaine (Seuil, 2002), δείχνει με ακρίβεια πώς η αντιστροφή της γιανσενικής ανθρωπολογίας σε απολογία της φιλελεύθερης λύσης επιτυγχάνεται με προνομιακό τρόπο στο έργο του Πιέρ Νικόλ (Pierre Nicole, Essais de morale, «De la grandeur», 1670).

«Οι άνθρωποι – γράφει ο Νικόλ- καίτοι κενοί φιλλάληλης αγάπης, λόγω της παρεκτροπής που επέφερε το αμάρτημα, παραμένουν, ωστόσο, πλήρεις αναγκών και οι μεν εξαρτώνται από τους δε σε άπειρα πράγματα. Για να ικανοποιηθούν, λοιπόν, αυτές οι ανάγκες, η απληστία πήρε τη θέση της φιλλάληλης αγάπης, και το κάνει με τέτοιο τρόπο που δεν μας παραξενεύει αρκετά».

Το 1675, ο Νικόλ έφτασε ακόμα και να υποστηρίξει (Essais de morale, «De la charité et de l’amour-propre») ότι στα κράτη που δεν υπάρχει πραγματική αγάπη προς τον πλησίον,

«επειδή η αληθής θρησκεία εξεδιώχθη, δεν αφήνουν τον κόσμο να ζήσει με την ειρήνη, την ασφάλεια και την άνεση που θα είχε αν ζούσε σε μια δημοκρατία αγίων […]. Όσο διεφθαρμένη και να ήταν αυτή η κοινωνία από μέσα και στα μάτια του Θεού, προς τα έξω θα έδειχνε η καλύτερα ρυθμισμένη, η ευγενέστερη, η δικαιότερη, η ειρηνικότερη, η τιμιότερη, και η πιο γενναιόδωρη. Και αυτό που τα ήταν το πιο θαυμαστό είναι ότι, καθώς θα εμψυχωνόταν και θα εκινείτο μόνον από τη φιλαυτία, η φιλαυτία αυτή δεν θα φαινόταν καθόλου, ενώ, αφού θα ήταν ολοκληρωτικά κενή φιλλάληλης αγάπης, δεν θα έβλεπε κανείς παρά μόνο τη μορφή και τους χαρακτήρες της φιλλάληλης αγάπης».

Έτσι, συμπεραίνει ο φιλόσοφος του Port-Royal,

«για να μεταρρυθμιστεί ολοκληρωτικά ο κόσμος, δηλαδή για να αποβληθούν όλα τα ελαττώματα και όλες οι χυδαίες αταξίες, και για να καταστούν οι άνθρωποι ευτυχείς ακόμη και στην επίγεια ζωή, εφόσον ελλείπει η φιλλάληλη αγάπη, θα έφτανε μόνο να δοθεί σε όλους μια πεφωτισμένη φιλαυτία που θα τους έκανε να διακρίνουν τα αληθινά τους συμφέροντα».

Και αφού ο Ρουού υπογραμμίζει ότι «για να περάσουμε από τέτοιου είδους κείμενα σε ένα ηθικό μανιφέστο της φιλελεύθερης οικονομίας, θα αρκούσε να απαλείψουμε τις αναφορές στον Θεό», παρατηρεί πολύ λογικά ότι «σαράντα χρόνια πριν από τον θάνατο του Λουδοβίκου ΙΔ΄, ένας διακεκριμένος χριστιανός γίνεται έτσι ο βάρδος του φιλελευθερισμού. Και μάλιστα το πράττει με όρους που προαναγγέλλουν τους όρους του Άνταμ Σμιθ, ο οποίος και θα εμπνευστεί από τις αναλύσεις του Νικόλ, μέσα από διάφορους ενδιάμεσους στοχαστές, ιδίως από τον Μπουαγκλιμπέρ, παλαιό μαθητή του Νικόλ στο Port-Royal» (Rohou, ό.π., σ. 481).

Advertisements
  1. 6 Οκτωβρίου 2013 στο 11:18 μμ

    «Γνωρίζουμε καλά, πράγματι, ότι το δράμα του εγωιστή συνίσταται στο ότι δεν μπορεί ποτέ να στοχαστεί τον εαυτό του ως εγωιστικό. Η παθητική του ανικανότητα να δώσει, ενώ είναι ολοφάνερη στα μάτια των άλλων, στα δικά του μάτια δεν μπορεί παρά να συστήσει μια φυσιολογική έκφραση της ανθρώπινης φύσης. Πράγμα που τον οδηγεί, πολύ ευσυνείδητα, να θεωρεί ως απλοϊκή (ή ως υποκριτική) την ιδέα ότι είναι πραγματικά δυνατόν να υπάρξουν σ’ αυτό τον κόσμο γενναιόδωρες συμπεριφορές και ανθρώπινα όντα διαφορετικά από τον ίδιο. Και ως προς αυτό, είναι ο πρώτος που είναι για λύπηση.»

    ► Ζαν-Κλωντ Μισεά, «Αυτοκρατορία…», σελ. 139

  2. 6 Οκτωβρίου 2013 στο 11:20 μμ

    Και για να απαντήσω στο ερώτημα που έθεσα στο φατσοβιβλίο.

    Κανένας μη εγωιστής [έστω και ελάχιστα μη εγωιστής] δεν θα έλεγε ποτέ:

    Και ως προς αυτό, είναι ο πρώτος που είναι για λύπηση

  3. 6 Οκτωβρίου 2013 στο 11:23 μμ

    Διότι, όπως έχω αναφέρει πλειστάκις, εδώ μέσα, ο εγωισμός δεν είναι παρά μασκαρεμένη αυτολύπηση.

    Αν δεν λυπόμασταν τον εαυτό μας, δεν υπήρχε περίπτωση να τον θεωρούμε τόοοσοοο σπουδαίο, ώστε να προσπαθούμε να «μπαζώσουμε» το κενό μέσα μας κατ’ αυτόν τον τρόπο…

    Κι αν δεν λυπάσαι τον εαυτό σου, ποιον μπορείς να λυπηθείς;

  4. 6 Οκτωβρίου 2013 στο 11:38 μμ

    Για να ξεμπερδεύουμε -επιτέλους!- και με κείνον τον πολύ -μα πάρα πολύ- μαλακισμένο όρο της empathy. Στ’ αλήθεια εκείνη -η δεύτερη- μαθήτρια του Χούσσερλ [έχω αναφέρει μόνον μία] που έκανε διδακτορικό για την empathy, ποια ακριβώς «μεταφυσική εμπειρία» είχε;

    Α;!

    Κι ο Gunther Anders διδακτορικό στον Χούσσερλ είχε…

    Empathy: το… κβάντο της συμπάθειας, της λύπησης, του οίκτου…

    ♪♫ Give me some lovin’ ♪♫ τραγουδούσαν παλιά οι Blues Brothers:

    Εκπτώσεις αξιών…

    ♪♫ Give me some empathy… ♫♪

    Δεν σε καταλαβαίνω….

    … λένε μετά.

    Όου για!

    Αλλά δεν είμαι επενδυτής. Δεν επενδύω καν στο δικό μου μέλλον. Θα επενδύσω στο μέλλον άλλων;

    Χμ! Δεν είμαι τέτοιος τύπος…

    Για να μην σας πω τι μου έλεγε το καλοκαίρι φίλτατος φίλος [με διαβάζει κιόλας, ενίοτε…] Καλό βράδυ Β. Σε σένα αναφέρομαι… Κι όχι στον καρμικό σου έρωτα 😆

  5. 6 Οκτωβρίου 2013 στο 11:40 μμ

    Μπορεί, π.χ., να λατρεύεις κάποιον. Αλλά άμα δεν τον λυπάσαι… Ματαιότης, ματαιοτήτων… 😆

  6. 8 Οκτωβρίου 2013 στο 11:02 μμ

    Kαλησπέρα αγαπητέ…

    Αντί σχολίου:

  7. 8 Οκτωβρίου 2013 στο 11:30 μμ

    Καλησπέρα σας φίλτατε!

    Εξαίρετον! [Πολύ «κλάμα» για το γούστο μου, αλλά τόσο υπέροχο. Ευχαριστώ!]

    Ανταποδίδω την αφιέρωση:

  8. 10 Οκτωβρίου 2013 στο 9:24 μμ

    Ε , είναι το στυλ της «κυρίας, όταν τραγουδάει τα μπλουζ»….

    Αλλά είναι υπέροχη, τόσο υπέροχη…..δεν έχω λόγια…

    Ευχαριστώ κι εγώ για την ανταπόδοση…

    Να ‘στε καλά…..

  9. 10 Οκτωβρίου 2013 στο 9:32 μμ

    Καλό σας βράδυ, φίλτατε!

    Να περνάτε υπεροχότατα!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s